In september 1944 werd Chelm als
eerste Poolse stad door sovjettroepen bevrijd. Het in Moskou opgerichte Poolse
Comité van Nationale Bevrijding (Polski Komitet Wyzwolenia
Narodowego PKWN) kreeg de leiding over de bevrijde gebieden. In een
radiomanifest vanuit Moskou had de PKWN zich op 22 juli uitgeroepen tot enig
wettig gezag en betwistte daarmee openlijk de Poolse regering in ballingshap in
Londen onder premier Stanislaw Mikolajczyk (1901-1966). De relaties tussen de
Sovjet-Unie en de Poolse regering in ballingschap waren sterk bekoeld na de
ontdekking in Katyn van de massagraven van 15.000 door het Rode Leger
geëxecuteerde Poolse officieren. Op 27 juli verhuisde het PKWN van Moskou
naar Chelm en op 2 augustus naar Lublin. Daar vormde het PKWN samen met de in
Polen achtergebleven communisten het Lublin Comité (Komitet
Lubelski). Het PKWN had een eigen leger, het Poolse Volksleger (Armia
Ludowa), onder bevel van generaal Michal Rola-Zymierski ~~~ Op 1 augustus
besloot het Poolse verzetsleger (Armia Krajowa) onder generaal Tadeusz
Komorowski, bijgenaamd Bór (1895-1966) in Warschau tot een opstand tegen
de Duitsers om daarmee de bevrijding van de stad te bespoedigen. Premier
Mikolajczyk reisde vergeefs naar Moskou om hulp. Sovjetleider Jozef Stalin
(1879-1953) beval de tot vlak voor Warschau genaderde Sovjetlegers te wachten
aan de overkant van de Weichsel. In de strijd om Warschau sneuvelden 20.000
verzetsstrijders, 200.000 burgers werden gedood door massa-executies, de
overlevenden werden gedeporteerd: 550.000 naar concentratiekampen, 150.000
verplicht tewerkgesteld in Duitsland. Tot slot gaf het Duitse opperbevel
opdracht tot totale vernietiging van de stad.
Op 3 mei was heel Polen bevrijd
en gaven de Duitse legers zich over. Na de bevrijding werden de Poolse grenzen
herzien zoals Franklin D. Roosevelt (1882-1945), Winston Churchill (1874-1965)
en Stalin in 1943 in Teheran hadden afgesproken. De grenzen schoven op naar het
westen tot aan de rivieren Oder en Neisse. Agrarisch Oost-Polen (180.000 km2)
ging tot de Sovjet-Unie behoren. De Curzonlinie van 1920 werd oostgrens.
Voormalige Duitse gebieden (100.000 km2) werden geannexeerd . De vrije stad
Danzig werd het Poolse Gdansk, Stettin (West-Pruisen) werd Szczecin. In het
zuiden werd het industriegebied Silezië met Wroclaw (Breslau) Pools. Als
gevolg van de grenswijzigingen moesten miljoenen Polen, Duitsers en
Oekraïeners verhuizen; alleen al 9,3 miljoen Duitsers werden uit de
geannexeerde gebieden verdreven.~~~ In januari vormde het Lublin Comité
in Warschau de Voorlopige Regering onder leiding van Wladyslaw Gomulka
(1905-1982), eerste secretaris van de Poolse Communistische Partij PPR. De
regering ging over tot het oprichten van arbeidersraden (sovjets) en een
ordestrijdkracht (milicja). Op de conferentie van Jalta (4-11.2) drongen
de VS en Groot-Brittannië aan op regeringsdeelname van de Poolse regering
uit Londen. Daarop werd eind juni in Warschau een Voorlopige Regering van
Nationale Eenheid gevormd, waarvan Mikolajczyk als vice-premier en minister van
Landbouw deel uitmaakte. Op een totaal van elf ministers waren er zeven
communistisch. Deze regering werd door de VS en Groot-Brittannië erkend.
President werd de stalinist Boleslaw Bierut (1892-1956), premier de socialist
Edward Osóbka-Morawski (1909-1997).~~~ Na de bevrijding was Polen
geruïneerd. Zes tot zeven van de 35 miljoen inwoners hadden het leven
verloren. Hieronder bevonden zich 3 miljoen Joden. Van de 228.000 Poolse
militairen in het Britse leger keerden er 55.000 terug naar hun land. De
wegblijvers verloren hun Poolse nationaliteit. De Poolse economie was
geruïneerd, fabrieken en infrastructuur waren grotendeels verwoest.~~~ De
Poolse bisschoppen waren bereid met de regering samen te werken maar het
Vaticaan bleef de regering in ballingschap erkennen, was tegen de nieuwe
westgrens en weigerde de voormalige Duitse bisdommen te integreren in de Poolse
kerk. Daarop verbrak de regering het concordaat met Rome.~~~ Ex-leden van het
verzetsleger vormden de organisatie Wyzwolenie i Niepodleglosc (Vrijheid
en Onafhankelijkheid). Zij begonnen een guerilla tegen de communisten in de
gebieden rond Lublin en Bialystok.
De communistische Poolse Arbeiderspartij PPR verloor steeds meer aanhang aan de oppositionele Boerenpartij/Poolse Volkspartij PSL van Mikolajczyck. Om haar macht te legitimeren besloot de PPR in juni tot een referendum waarvan de uitslag tot een voor haar gunstige werd vervalst.~~~ De industrie kwam in handen van de staat, Duitse bedrijven werden genationaliseerd. In september bepaalde de wet op de Landhervorming dat alle landbouwbedrijven van meer dan 50 ha zonder schadeloosstelling werden onteigend. Het onteigende land werd ondergebracht in een staatsfonds en vervolgens onder gunstige voorwaarden uitgegeven aan kleine boeren en landarbeiders.~~~ In augustus verlieten de laatste Sovjet-bezettingstroepen het land.
Op 19 januari werden verkiezingen gehouden. De PPR zette rechtse en nationalistische partijen aan tot medewerking in een "democratisch blok". De PSL weigerde, duizenden PSL-aanhangers werden gearresteerd. De media werden onder censuur gesteld. Het Blok behaalde een grote overwinning, de PSL werd uitgeschakeld. Bierut, de "Poolse Stalin", werd president en de socialist Josef Cyrankiewicz (1911-1989) werd premier. De verkiezingsuitslag was gemanipuleerd maar protesten van westerse regeringen haalden niets uit. Oppositie werd verboden. Tegenstanders van het nieuwe systeem werden gearresteerd, vluchtten of gingen ondergronds. Mikolajczyk vluchtte in oktober naar Engeland.~~~ In september werd de Kominform opgericht die de samenwerking tussen communistische landen moest gaan coördineren. Partijsecretaris Gomulka pleitte voor een eigen Poolse weg naar het socialisme en verzette zich tegen snelle collectivisatie van de landbouw. Premier Cyrankiewicz was, met steun van Stalin, wel voor snelle collectivisatie.~~~ De Sovjet-Unie wees Marshallhulp af. Er werd hard gewerkt aan de wederopbouw en volgens een 3-jarenplan moest de industriële productie in drie jaar met 40% stijgen.
In maart sprak premier Cyrankiewicz met Stalin in Moskou. Vijf landen waren bilateraal met Polen verbonden onder leiderschap van Moskou. In 1945 had Polen een verdrag gesloten met de Sovjet-Unie, in 1946 met Joegoslavië, in 1947 met Tsjechoslowakije en in 1948 met Bulgarije en Hongarije.~~~ Op het congres van de PPR in juli werd partijsecretaris Gomulka beschuldigd van Titoïsme en moest hij afstand doen van zijn functies. In december fuseerden socialisten en communisten tot Poolse Verenigde Arbeiderspartij (Polska Zjednoczona Partia Robotnicza PZPR). Bierut werd voorzitter van partij, politbureau en secretariaat. Aartsbisschop Stefan Wyszynski (1901-1981) werd benoemd tot primaat van Polen.~~~ De ideeën van Marx en Lenin werden onderwezen op scholen en jeugdverenigingen. Jongeren tussen 16 en 21 jaar moesten een militaire training volgen.~~~ Omdat, volgens Lenin, de film de belangrijkste kunstvorm was, richtte de staat een filmmaatschappij op (Film Polski). In Lódz kwam een filmschool waarvan de eerste afgestudeerden later de gerenommeerde Poolse school vormden. De literatuur moest de communistische ideologie uitdragen. Popiól i Diament (As en Diamant) van Jerzy Andrzejewski (1909-1983), het bekendste sociaal-realistische werk, werd in 1959 door Andrzej Wajda (*1926) verfilmd.~~~ Dank zij de inzet van speciale anti-guerilla-eenheden van het (Sovjet) Rode Leger werden de laatste verzetshaarden van de guerilla opgerold.
In Warschau richtten de Sovjet-Unie, Polen, Tsjechoslowakije, Roemenië, Hongarije en Bulgarije de Raad voor Wederzijdse Economische Samenwerking COMECON op. Het verdrag met Joegoslavië werd, onder druk van de Sovjet-Unie, opgezegd. Internationaal Vluchtelingenwerk en Rode Kruis werden door de regering beschouwd als agenten van het Westen en moesten Polen verlaten.~~~ In maart werd een Bureau voor Staatsveiligheid opgericht ter bestrijding van sabotage en spionage. De leiding van het Poolse leger kwam in handen van de in Polen geboren Sovjetmaarschalk Konstantin Rokossovsky (1896-1968), die in 1944 zijn legers halt had laten houden voor Warschau. Hij herkreeg de Poolse nationaliteit, werd minister van Defensie en lid van het Centrale Comité van de PZPR. Gomulka werd samen met een aantal andere topfunctionarissen uit de partij gezet.~~~ Paus Pius XII (1876-1958) verklaarde alle communisten geëxcommuniceerd. Daarop schafte de regering de privileges van de kerk af. Kerkelijk grondbezit werd genationaliseerd, het godsdienstonderricht werd beperkt en aalmoezeniers waren niet langer welkom in leger, hospitalen en gevangenissen.
SED-Partijleider Walter Ulbricht (1893-1973) van de DDR ondertekende in Polen het verdrag over de Oder-Neisse grens. In december bezocht DDR-president Wilhelm Pieck (1876-1960) Warschau.~~~ De na 1945 teruggekeerde Poolse vluchtelingen werden als klassevijanden, spionnen of saboteurs gevangen genomen. Ambassades werden beperkt in hun contacten. Voor de bevolking waren contacten met het Westen onmogelijk. Van alle buitenlandse correspondenten bleef alleen de correspondent van de New York Times in Polen achter.~~~ Het leger werd uitgebreid tot 510.000 dienstplichtigen.~~~ Een economisch zesjarenplan moest de zware industrie bevorderen met bouwplannen voor fabrieken en hoogovens. De landbouw kwam op de tweede plaats, de collectivisatie verliep traag. De zloty werd gekoppeld aan de Sovjet roebel.~~~ Kardinaal Wyszynski kwam tot een akkoord met de regering onder bepaling dat de Paus het laatste woord had in geloofszaken en kerkelijk recht. Godsdienstonderricht aan de Katholieke Universiteit van Lublin en op seminaries werd toegestaan, evenals het houden van bedevaarten. Aalmoezeniers kwamen terug in het leger.~~~ Bij de volkstelling in december werd het aantal inwoners vastgesteld op 25 miljoen.
In april bezocht de Poolse minister van Buitenlandse Zaken de DDR. Met een bezoek van generaal Georgij Zjoekof (1896-1974) en minister van Buitenlandse Zaken Vjatsjeslav Molotof (1890-1986) uit de Sovjet-Unie werd de zevenjarige hergeboorte van Polen gevierd. De Sovjet-Unie eiste in zuidoost Polen een gebied op van ± 500 km². De inwoners van dit gebied moesten verhuizen.~~~ Ex-partijsecretaris Gomulka en ex-premier Osóbka-Morawski werden gearresteerd. Het leger werd uitgebreid en gezuiverd. Dertien generaals kregen levenslang. Ook andere officieren kregen lange gevangenisstraffen. Vijf leden van de Boerenpartij PSL werden beschuldigd van spionage en samenzwering.~~~ Als gevolg van gedwongen tewerkstelling van boeren in de industrie en de kleinschaligheid van de boerenbedrijven ontstond een voedseltekort. ~~~ In Warschau werd de Poolse Academie van Wetenschappen opgericht.
De nieuwe communistische grondwet van 22 juli verving de voorlopige grondwet van 1947. Het presidentschap werd afgeschaft. Alle macht kwam in handen van het politbureau van de PZPR. ~~~ Fabrieken met meer dan 50 werknemers werden genationaliseerd. De collectivisatie van de landbouw kwam op gang.~~~ Een scheiding tussen kerk en staat maakte de kerk ondergeschikt aan de staat. Daaruit volgde een aantal repressieve maatregelen: belasting op kerkgebouwen, opheffing van de katholieke pers, sluiting van seminaries en theologische hogescholen.
Na de dood van Stalin op 5 maart werd Katowice omgedoopt tot Stalinogród ("Stalinstad"). Ook het in Warschau gebouwde Palac Kultury kreeg zijn naam. Er was een hele cultus ontstaan rond Stalin en partijleider Bierut. Op universiteiten en hogescholen waren cursussen over het marxisme/leninisme verplicht, de bestaande tijdschriften werden vervangen door marxistische bladen, schrijvers moesten sociaal-realistische boeken produceren en de media waren antikapitalistisch, antiwesters en anti-Amerikaans.~~~ Aartsbisschop Wyszynski werd in januari door Rome benoemd tot kardinaal. De regering eiste van alle priesters een eed van trouw aan het regime en wilde zelf geestelijken benoemen en ontslaan. De bisschoppen reageerden afwijzend onder verwijzing naar het akkoord van 1950. Daarop werden Wyszynski en anderen gearresteerd wegens een aanval op de grondwet. Priesters werden onder druk gezet om de eed af te leggen.~~~ De landbouwcollectivisatie mislukte bij gebrek aan toezicht. Tachtig procent van de landbouwgrond bleef particulier bezit.
De VS (waar miljoenen Poolse emigranten wonen) eiste sluiting van de Poolse consulaten in New York, Chicago en Detroit. Als represaille verbood Polen verbood een VS-consulaat in de havenstad Gdansk.~~~ In maart werd in Warschau het Tweede Congres van de PZPR gehouden. Partijsecretaris Nikita Chroesjtsjof (1894-1971) was aanwezig namens de Sovjet-Unie. Nieuwe partijstatuten voorzagen in een politbureau met dertien leden en een secretariaat van vier leden met Bierut als eerste secretaris. Cyrankiewicz werd premier. Een van de hoofdthema's was de slechte staat waarin de landbouw verkeerde. De censuur werd aangescherpt.~~~ In 1948 waren 3,5 miljoen mensen werkzaam in de industrie, in 1954 waren dat er 6 miljoen. Gemeentelijke herindeling moest een betere controle van het platteland mogelijk maken. Boeren kregen meer krediet.~~~ De katholieke PAX-beweging streefde naar loyale samenwerking met het regime gaf een weekblad uit. Het merendeel van de bevolking was afkerig van de beweging.
Als antwoord op de oprichting van de NAVO sloten de communistische landen het Warschau Pact. Op 14 mei vond de ondertekening plaats. De Oder-Neisse grens werd definitief. Het in Warschau gebouwde cultuurpaleis werd als geschenk van de Sovjets plechtig aan de stad overgedragen.~~~ De industriële productie steeg, de agrarische productie kon de bevolkingsgroei niet bijhouden.~~~ Vanuit intellectuele kringen kwam steeds meer kritiek op het regime en de misstanden in de Poolse samenleving. Het Vaticaan plaatste het weekblad van PAX en een boek van de voorzitter van de PAX-beweging op de index van verboden lectuur.~~~ Tadeusz Kantor (1915-1990), schilder en dramaturg, richtte in Krakau zijn eigen theater op (Cricot 2). Zijn stukken Umarla klasa (Dode Klasse) en Wielopole, wielopole hadden ook in het Westen veel succes.
In de Sovjet-Unie hield partijleider Chroesjtsjov op het Twintigste Partijcongres in maart een rede waarin hij het Stalinisme veroordeelde. De rede veroorzaakte een schok in de communistische wereld, met name in Oost-Europa. Polen wilde onafhankelijk van Rusland een liberaler weg naar het communisme inslaan en verzette zich tegen het Sovjet-regime. In Moskou overleed onverwachts partijsecretaris Bierut. Hij werd opgevolgd door Edward Ochab (1906-1989).~~~ Op 28 juni hielden arbeiders in Poznan een protestdemonstratie vanwege een niet gekregen belastingvermindering. De demonstratie kreeg een politiek karakter en groeide uit tot een oproer dat door het Russische leger met de inzet van tanks werd neergeslagen. Er vielen 53 doden en 300 gewonden. Het Centrale Comité van de PZPR eiste de terugkeer van Gomulka. Mede onder invloed van de opstand in Hongarije werd de situatie in oktober opnieuw kritiek. De crisis werd bezworen door meer vrijheid voor de katholieke kerk en rehabilitatie van Gomulka, die nu partijleider werd. Maarschalk Rokossofski werd naar Rusland teruggeroepen. Een troepenstationeringsverdrag plaatste de Sovjetrussische troepen in Polen onder de Poolse wet. Geestelijken werden vrijgelaten, kardinaal Wyszynski mocht het leiderschap van zijn kerk weer uitoefenen. 29.000 Polen werden uit Russische gevangenschap ontslagen. De Poolse schulden aan de Sovjet Unie werden kwijtgescholden en de Poolse economie werd zelfstandiger.
Het stalinisme verdween. Alleen de buitenlandse politiek bleef een zaak van de Sovjet-Unie, voor het overige lag de controle bij de PZPR. De Verenigde Staten zegden economische hulp toe.~~~ De verkiezingen van 20 januari gaven de burgers een beperkte vrije keuze tussen meerdere partijen. Slechts 12% van de vorige parlementsleden werd opnieuw gekozen, veel notoire communisten werden gepasseerd. Op 27 februari formeerde Cyrankiewicz een nieuwe regering. De fractie van onafhankelijke katholieken (Znak) was loyaal aan het regime maar trachtte via gematigde oppositie zijn eigen positie te versterken. Gomulka nam in de PZPR een middenpositie in tussen hervormers en partijbureaucraten. Op de Tiende Vergadering van de PZPR werd besloten tot corruptiebestrijding binnen de partij. In november werd een aantal voormalige kopstukken van de Veiligheidsdienst tot lange gevangenisstraffen veroordeeld.~~~ De collectivisatie van de landbouw werd gestopt. Daarop kwam veel kritiek van fervente communisten die vonden dat daarmee het kapitalisme in Polen werd toegestaan. De lonen waren met 25% gestegen maar de productie steeg niet verder bij gebrek aan grondstoffen.
Een plan van minister van Buitenlandse Zaken Adam Rapacki (1909-1970) voor een atoomvrije zone in Europa werd door de Verenigde Staten en het Westen afgewezen. Dit verhevigde de anti-westerse gevoelens hoewel contacten gehandhaafd bleven. Partijleider Gomulka bezocht Moskou ter verkrijging van economische steun.~~~ Gomulka voerde zuiveringen uit in beide kampen binnen de PZPR maar de tegenstellingen bleven bestaan. Wel werd duidelijk dat ook de nieuwe partijleider het oude communisme bleef nastreven. De bevoegdheden van de arbeidersraden werden ingeperkt, stakingen werden verboden. De media kwamen weer onder censuur. De centrale planeconomie bleef gehandhaafd.~~~ De invloed van de katholieke kerk werd beknot, godsdienstonderwijs op scholen werd afgeschaft, kerkelijke symbolen in scholen werden verwijderd en de uitgave van een katholiek dagblad verboden.~~~ Een 7-jarenplan moest de productie van de zware industrie met 80% doen stijgen. Met de Sovjet-Unie sloot Polen verdragen voor de levering van grondstoffen. Nieuwe landbouwwetgeving maakte plaats voor belastingheffing in plaats van gedwongen leveringen.~~~ Roman Polanski (*1933) studeerde af aan de filmacademie van Lodz en zijn examenfilm werd op de Expo bekroond. Vijf jaar later vertrok hij naar het Westen waar hij een beroemd filmregisseur werd.
Een bezoek van VS-vice-president Richard Nixon (1913-1994) van de Verenigde Staten aan Polen in augustus werd als een teken van ontspanning gezien. West-Duitsland maakte aanspraak op een deel van Polen achter de Oder-Neisse grens. Frankrijk en de Verenigde Staten erkenden die aanspraak niet.~~~ Binnen de PZPR ontstond een progressieve stroming die de communistische ideologie een menselijker gezicht wilde geven. Deze revisionisten wilden meer zeggenschap voor de arbeiders en invoering van het marktmechanisme. ~~~ Misoogsten zorgden voor tekorten en stijgende prijzen. Importeren van voedsel werd noodzakelijk. Om de landbouw productiever te maken kwamen er boerencoöperaties voor het gezamenlijk inkopen van zaaigoed en machines. Ondanks productiestijgingen was er een tekort aan consumptiegoederen voor de snel groeiende bevolking. De koopvaardijvloot werd uitgebreid.
De COMECON-leden vergaderden in Boedapest en besloten tot een verbeterde samenwerking.~~~ De neostalinisten onder Gomulka zetten een ideologisch offensief in. De censuur werd verscherpt, partijleden werden strenger gecontroleerd, contacten met Polen in het buitenland werden bemoeilijkt. De revisionisten binnen de partij werden monddood gemaakt.~~~ De arbeidsproductiviteit moest omhoog, van loonsverhogingen kon geen sprake zijn. Na stakingsacties werden de prijzen van gebruiksgoederen en koffie verlaagd. ~~~ De spanningen tussen kerk en staat namen toe omdat de kerk zich verzette tegen geboorteregeling en militaire dienstplicht voor geestelijken.~~~ Volgens de volkstelling telde Polen 29,7 miljoen inwoners.
Aan de vooravond van de verkiezingen ontstond een botsing tussen partijsecretaris Gomulka en kardinaal Wyszynsky over het afschaffen van het godsdienstonderwijs. De communisten kregen 255 van de 460 zetels in de Sejm. De Verenigde Boerenpartij behaalde 117 zetels, de democraten kregen er 39 en de onafhankelijken 49. Het Rapackiplan over een kernvrije zone in centraal Europa kwam opnieuw aan de orde.~~~ De COMECON vergaderde over de aanleg van een 4000 kilometer lange pijplijn voor het vervoer van ruwe olie uit Rusland naar Polen en de DDR.
Partijleider Gomulka kwam met een soberheidsprogramma waarin meer hulp aan de landbouw werd toegezegd.~~~ De spanningen tussen kerk en staat namen toe. Kardinaal Wyszynski had kritiek op de communistische onderwijspolitiek en de zware belastingen op kerkelijke instellingen. Volgens een nieuwe wet moest de Rooms-Katholieke kerk toestemming vragen voor het houden van vergaderingen, openbare bijeenkomsten en processies. De kerk wilde een parlementaire commissie om de verhouding kerk en staat te bestuderen.
Met de Duitse Bondsrepubliek kwam een driejarige handelovereenkomst tot stand. Voor een verdere normalisering van de betrekkingen eiste Polen erkenning van de Oder-Neisse grens. DDR-leider Walter Ulbricht bezocht Polen in september.~~~ De landbouw werd gestimuleerd met een driejarenplan voor de snelle mechanisatie van de staatsbedrijven. De graanteelt werd uitgebreid. De strenge winter bracht schade toe aan de economie, er werd minder geproduceerd, de prijzen stegen. Steenkool en elektriciteit werden 100% duurder. De productie van consumentengoederen kreeg meer prioriteit. De minimumlonen werden verhoogd met 50 zloty per maand.
Partijleider Gomulka en premier Cyrankiewicz hadden in oktober een ontmoeting met de nieuwe Sovjetpartijleider Leonid Brezjnef (1906-1982) President Tito (1892-1980) van Joegoslavië bracht een officieel bezoek aan Polen in juni.~~~ Op het Vierde Congres van de PZPR in juni werd Gomulka herkozen. Edward Ochab (1906-1989) volgde de in augustus overleden president Alexander Zawadski (1899-1964) op. Generaal Mieczyslaw Moczar (1913-1986) werd in december benoemd tot minister van Binnenlandse Zaken.~~~ Op 14 maart eisten 34 schrijvers in een brief aan de premier eisten vrijheid van meningsuiting en recht op vrije informatie. De autoriteiten antwoordden met repressie. Een van de ondertekenaars, de schrijver Melchior Wankowicz (1892-1974) werd tot drie jaar gevangenisstraf veroordeeld wegens 'belastering van Polen'. Zeshonderd intellectuelen werden gedwongen per brief hun steun te betuigen aan de regering.
Bij gelegenheid van het 20-jarig bestaan van de Volksrepubliek Polen werd het vriendschapsverdrag met de Sovjet-Unie met 20 jaar verlengd. Beide landen stelden zich garant voor de verdediging van de Oder-Neissegrens. Premier Cyrankiewicz bracht een bezoek aan de Franse president Charles de Gaulle (1890-1970)~~~ Parlementaire en gemeenteraadsverkiezingen resulteerden in een communistische overwinning. President Ochab en premier Cyrankiewicz werden herkozen.~~~ De COMECON streefde naar economische betrekkingen met het Westen. Met Noord-Korea werd een vierjarige handelsovereenkomst gesloten. In een nieuw vijfjarenplan kregen de bedrijven meer afzetmogelijkheden voor hun producten. Voor het eerst sinds drie jaar groeiden de landbouwopbrengsten, de industriële productie steeg met 9,5 % en de export nam toe. De levensstandaard bleef achter in vergelijking met andere Oost-Europese landen.
Toenadering van West-Duitsland tot de Balkanlanden zorgde voor onrust. De spanning tussen kerk en staat nam toe. De kerk werd verweten verzoenend te staan tegenover West Duitsland. Paus Paulus IV (1920-1978) kreeg geen toestemming voor een bezoek aan Polen ter gelegenheid van het 1000-jarig bestaan van het Poolse Christendom. Kardinaal Wyszynski mocht de viering in Rome niet bijwonen en kreeg een reisverbod. In december moesten vier seminaries sluiten.~~~ De industriële productie viel hoger uit dan verwacht. Nieuwe maatregelen ter bevordering van de landbouw werden aangekondigd. De export bleef groeien.
Onder invloed van de Zesdaagse Oorlog tussen Israël en de Arabische staten kwam een campagne op gang tegen Polen van joodse afkomst. Poolse generaals en twee joodse redacteuren van het communistische partijblad, werden vanwege hun sympathie voor Israël ontslagen. Diplomatieke betrekkingen met Israël werden verbroken. De Poolse politiek was erop gericht West-Duitsland te isoleren. Daartoe werden verdragen gesloten met Oost-Duitsland en Tsjecho-Slowakije. Premier Cyrankiewicz bezocht Hongarije. President De Gaulle bezocht Polen. Hij erkende de Oder-Neisse grens en kreeg bijval voor zijn anti-NAVO opstelling. Poolse vertegenwoordigers bezochten diverse Europese landen om te praten over inperking van de Duitse macht, de handelsbetrekkingen en de Europese veiligheid.~~~ Binnen de PZPR leidden conflicten tussen communisten en "liberalen" tot spanningen. Partijleider Gomulka voerde zuiveringen door.~~~ De economie groeide hoewel niet tot het verwachte resultaat. De oogst was goed en de lonen stegen met 3,4 procent.
In augustus maakten legers van de Warschaupactlanden, waaronder Polen, een einde aan de Praagse lente in Tsjechoslowakije. Als gevolg daarvan verslechterden de verhoudingen met het Westen.~~~ Veel Polen sympathiseerden met de Tsjechoslowaakse hervormers. Een verbod tot opvoering van een toneelstuk met anti-Russische opmerkingen leidde tot studentendemonstraties die door de oproerpolitie werden uiteengeslagen. De demonstraties verhevigden. De regering Gomulka reageerde met vervolging van andersdenkenden en zionisten. Joden kregen het advies naar Israël te vertrekken: 6000 van de 31.000 joodse inwoners verlieten het land. Zuiveringen en ontslagen aan de universiteiten brachten de rust terug. President Ochab nam ontslag en werd opgevolgd door minister van Defensie Marian Spychalsky (1906-1980). In de PZPR nam de macht van Edward Gierek (1913-2001), partijsecretaris van Silezië, toe. Om economische hervormingen door te voeren werd in december een aantal ministers vervangen. ~~~ De kerk onthield zich van commentaar op de inval in Tsjecho-Slowakije.~~~ De economie groeide langzaam, de landbouw maakte vorderingen. Polen werd zevende op de wereldranglijst van scheepsbouwnaties.
Polen steunde de Russische buitenlandse politiek inzake Roemenië, de DDR, Joegoslavië en Tsjecho-Slowakije. Partijleider Gomulka achtte toenadering tot West Duitsland mogelijk bij erkenning van de Oder-Neisse grens.~~~ Edward Gierek behaalde bij de verkiezingen meer stemmen dan Wladyslaw Gomulka. De antisemitische politiek hield aan. Joden werden uit leidinggevende posities ontslagen. Aan het eind van het jaar was het aantal joden in Polen nog maar 13.000.~~~ Een nieuw vijfjarenplan legde de nadruk op het vervaardigen van machines en elektronica. Vakbondsleiders kregen hoge regeringsfuncties om de werknemers meer onder druk te zetten bij de uitvoering van nieuwe economische plannen.
Na nieuwe rellen werden de verhogingen ongedaan gemaakt en de prijzen voor twee jaar bevroren. Minimumloon en pensioenen werden verhoogd en verplichte leveranties van de boeren verminderd. Gomulka-aanhangers werden verwijderd uit het partijbestuur. Op het Zevende Partijcongres in december werd besloten tot vernieuwing en modernisering van de PZPR. Duizenden werden uit partij en vakbonden gezet. De conservatief nationalistische generaal Mieczyslaw Moczar (1913-1986) werd van zijn functie ontheven.~~~ Het Vijfjarenplan werd vervangen door een nieuw dat meer aandacht gaf aan de productie van consumentengoederen. Dankzij talrijke leningen uit het Westen kon een hoog investeringsniveau worden aangehouden maar steeg de schuld aan het buitenland. Onder Italiaanse licentie ging de productie van de Fiat Polski van start.~~~ De verhouding met de kerk werd verbeterd. Honderden kerken kapellen en parochiehuizen in de voormalige Duitse gebieden in West-Polen werden aan de katholieken teruggegeven.
Na ratificatie van het verdrag met Duitsland op 28 juni kwam een nieuwe indeling van de bisdommen in de vroegere Duitse gebieden tot stand.~~~ Henryk Jablonski (*1909) volgde Josef Cyrankiewicz op als president.
Contacten met het buitenland werden aangehaald. Koning Boudewijn van België (1930-1993) en de Franse president Georges Pompidou (1912-1974) brachten een bezoek aan Warschau (Gierek had lange tijd in België en Frankrijk gewerkt als mijnwerker). Gierek werd als eerst Poolse regeringsleider door de paus in audiëntie ontvangen. Met Groot-Brittannië werd een handelsverdrag gesloten. Zeven Oostzee-staten, waaronder Polen, sloten een overeenkomst tot bescherming van de visstand en tegen vervuiling van de zee.~~~ De economie ontwikkelde zich gunstig, de voedselprijzen bleven stabiel en de inkomens stegen met 9%. De industriële productie was vanaf 1971 gegroeid met 33%, de landbouwproductie met 19%. Ter bevordering van de woningbouw kwamen er nieuwe cementfabrieken.
Met Italië en West-Duitsland werden overeenkomsten voor technische, economische en industriële samenwerking gesloten. De handelsovereenkomst met Groot-Brittannië werd uitgebreid tijdens een bezoek van de Poolse minister van Buitenlandse Zaken aan Londen. Partijleider Gierek bezocht de Verenigde Staten in verband met handelsbetrekkingen tussen beide landen.~~~ De economie leed onder de gevolgen van de internationale oliecrisis en de daaropvolgende recessie, de buitenlandse investeringen liepen terug. De landbouw stagneerde, van de geplande groei werd de helft gerealiseerd.
Op 7 augustus kwam een akkoord tot stand met West -Duitsland. De Bondsrepubliek kocht alle aanspraken van Poolse staatsburgers betreffende pensioenrechten en sociale verzekeringen af met een bedrag ineens van 1,3 miljard Duitse Mark en zegde een lening toe van 1 miljard Duitse Mark. Polen stemde toe in het vertrek van 125.000 burgers van Duitse origine binnen vier jaar. Polen ondertekende de akkoorden van Helsinki over de mensenrechten.~~~ Op het partijcongres van de PZPR in december werd besloten tot aanpassing van de grondwet op twee punten: de leidende rol van de PZPR moest in de grondwet worden vastgelegd evenals de verbondenheid met de Sovjet-Unie. Kerk en intelligentsia protesteerden met een beroep op de mensenrechten en de Poolse soevereiniteit. De katholieken weigerden hun goedkeuring en verlieten het parlement.~~~ Wegens misoogsten en mislukte mechanisatie moest Polen graan importeren uit Rusland en de Verenigde Staten.
Partijleider Gierek bezocht Moskou ter verkrijging van economische steun.~~~ De grondwetswijziging in februari maakte van Polen een 'socialistische staat' in plaats van de eerdere 'volksdemocratie'. Bij de verkiezingen kreeg de PZPR 261 zetels, de PSL 113,de democraten 37 en andere partijen in totaal 49 zetels.~~~ Om de grote buitenlandse schulden te kunnen aflossen werd de export opgevoerd. Daardoor ontstond schaarste in het binnenland. De sinds 1970 kunstmatig laag gehouden voedselprijzen werden op 24 juni aangepast met een verhoging van gemiddeld 70%. De arbeiders kwamen massaal in opstand en er braken rellen en stakingen uit in Warschau, Radom en Plock. Premier Jaroszewicz verklaarde op 25 juni de prijsverhogingen op te schorten. Nadat de rust was weergekeerd kregen actievoerders ontslag en/of werden door de politie gearresteerd. Ze kregen steun van het door een groep intellectuelen opgerichte Comité voor Steun aan de Arbeiders KOR (Komitet Obrony Robotnikow) dat een onderzoek eiste naar het politie-optreden. De Kerk zamelde geld in ter ondersteuning van de ontslagen arbeiders en hun gezinnen.~~~ Op de Olympische Spelen in Montreal won Polen 24 medailles. Filmregisseur Krzysztof Kieslowski (1941-1996) brak door met zijn film Blizna (Het Litteken) over de gevolgen van geforceerde industrialisatie. Later kreeg hij internationale bekendheid door zijn filmcyclus Trois Couleurs: Bleu - Blanc - Rouge.
Partijleider Gierek bracht bezoeken aan Frankrijk en Italië. Bondskanselier Helmut Schmidt (*1918), VS-president Jimmy Carter (*1924) en koning Boudewijn van België bezochten Polen.~~~ De mysterieuze dood van een student-KOR-lid vormde in mei de aanleiding tot een grote studentenbetoging en de oprichting van het aan de KOR gelieerde Studenten Solidariteitscomité (Studencki Komitet Solidarnósci). Arrestatie van een aantal studentenleiders leidde tot protesten en hongerstakingen van sympathisanten. Onder druk van de omstandigheden verleende partijleider Gierek op 22 juli (nationale feestdag) amnestie aan de gearresteerde arbeiders en KOR-leden en zocht hij toenadering tot de kerk. Op 1 oktober veranderde de KOR in een permanente mensenrechtenorganisatie die opkwam voor de rechten en vrijheden van de burgers (KOR-KSS). In oktober verscheen hun illegale blad Robotnik voor de eerste keer.~~~ Door het achterblijven van de landbouw moest per jaar vijftien miljoen ton graan geïmporteerd worden. Nederland gaf Polen een exportkrediet van 100 miljoen en bestelde 750 duizend ton cokes voor de Nederlandse elektriciteitscentrales.
Op 16 oktober werd Karol Wojtyla (*1920), aartsbisschop van Krakau, gekozen tot paus Johannes Paulus II. Dit gaf de Poolse kerk veel prestige.~~~ De studentenbeweging breidde zich uit met solidariteitscomité's in Warschau, Gdansk, Poznan, Wroclaw en Szczecin. Lokale arbeiderscomité's sloten een samenwerkingsverband en onderschreven het Handvest van de Rechten van de Arbeiders (Karta Praw Robotniczych). Lech Walesa (*1943) en Andrzej Gwiazda (*1935) leidden de arbeidersbeweging. Een onvoordelige boerenpensioenwet vormde in juli het begin van een zelfstandig Boerencomité (Komitet Samoobrony Chlopskiej). Allen ondergingen de invloed van de KOR-KSS en zijn gedachtengoed verspreid via het blad Robotnik.~~~ De eerste Poolse kosmonaut maakte een ruimtevlucht met de Sojuz 30. Volgens de volkstelling had Polen 35 miljoen inwoners.
Paus Johannes Paulus II bezocht in juni zijn geboorteland. Tien miljoen mensen juichten hem toe.~~~ Een groep Poolse intellectuelen waarschuwde de regering voor onrust onder de bevolking vanwege het slechte economische klimaat, corruptie en sociale ongelijkheid. Voor de dagelijkse boodschappen moest de bevolking lang in de rij staan. In november organiseerde de KOR-KSS in Warschau een demonstratie voor de rechten van de mens waaraan 5000 mensen deelnamen.
Na nieuwe stakingen werd in februari de als gematigd bekend staande defensieminister generaal Wojciech Jaruzelski (1923-1990) tot premier benoemd. Hij herstelde de rust en keeg het vertrouwen van Solidariteit en de Kerk. Onder invloed van een dreigende invasie in Polen zag Jaruzelski zich na zijn bezoek aan Moskou in maart genoodzaakt zijn standpunten te verharden. Hard optreden van de overheid leidde tot radicalisering bij de bevolking. De verslechterende economische situatie had nieuwe stakingsgolven tot gevolg. Jaruzelski werd in oktober gekozen tot nieuwe partijleider. Hervormingsvoorstellen van Solidariteit op zijn eerste Nationale Congres werden sterk veroordeeld door de PZPR en door Moskou. Op 13 december kondigde premier Jaruzelski de staat van beleg af omdat hij de veiligheid van de staat in gevaar achtte. Het leger nam tijdelijk de macht over. De Partij werd gezuiverd, vakbonden en aanverwante verenigingen werden verboden en velen werden gearresteerd. De media kwamen onder strenge censuur, mannen tussen 18 en 45 jaar vielen onder de arbeidsplicht en in de bedrijven kwamen militaire controleurs.~~~ Op 28 mei overleed kardinaal Wyszynski. Kardinaal Jozef Glemp (*1929) volgde hem op als primaat van Polen. De Kerk richtte in december een hulpcomité op voor de gevangenen en sprak zich uit voor de mensenrechten en vrije vakbonden. In heel Polen brak verzet uit bij de bevolking.
De legers van de Warschaupact-landen hielden militaire oefeningen in Polen. De VS beschuldigde Moskou van intimidatie, vaardigden economische sancties uit tegen de Sovjet-Unie en vroegen de Westeuropese landen die sancties te steunen. De NAVO stelde de Sovjet-Unie verantwoordelijk voor de gebeurtenissen in Polen.~~~ Vanaf het voorjaar werd de staat van beleg enigszins versoepeld, de rol van de PZPR werd geleidelijk hersteld. De banden met de Sovjet-Unie en andere communistische landen werden aangehaald en de ideologische opstelling verhardde. Eerste slachtoffer daarvan was de Kerk die aanvankelijk de dialoog met de overheid nastreefde maar van lieverlee steeds meer betrokken raakte bij acties van het, nu ondergrondse, Solidariteit. Via illegale radio-uitzendingen en clandestien verspreide vakbondsbladen riep Solidariteit op tot stakingen en protestdemonstraties. De overheid reageerde met hard optreden en arrestaties. Na de dood van Sovjetleider Brezjnef in november werden Walesa en anderen weer vrijgelaten. Op 31 december schortte president Jaruzelski de staat van beleg op maar bleven nog vele beperkende maatregelen van kracht.~~~ Vanwege de boycot kreeg de industrie gebrek aan onderdelen. De voedselvoorziening kwam in gevaar. Boeren weigerden hun producten aan de staat te leveren vanwege een hogere opbrengst op de vrije markt. Het Westen besloot tot humanitaire hulp aan de Poolse bevolking, in december vertrokken de eerste voedseltransporten naar Polen.
In juni bezocht paus Johannes Paulus II opnieuw Polen. Hij ontmoette Walesa en stelde zich openlijk op achter Solidariteit. Op 21 juli hief president Jaruzelski de staat van beleg op en moest het leger zich terugtrekken uit alle openbare diensten. Het strenge beleid veranderde weinig. Eind augustus waren er weer arbeidersdemonstraties. De maatschappelijke onrust bleef aanhouden. Kardinaal Glemp riep op tot terughoudendheid bij politieke acties hetgeen hem door radicale, met Solidariteit sympathiserende priesters niet in dank werd afgenomen.~~~ Er werden strenge maatregelen aangekondigd tegen boeren die weigerden hun producten aan de staat te verkopen. De prijzen van levensmiddelen stegen, de regering voerde bezuinigingen door.De zloty werd met 12 procent gedevalueerd.~~~ In oktober kreeg Walesa de Nobelprijs voor de vrede, die hij door zijn vrouw in Zweden in ontvangst liet nemen. In augustus ontbond de regering de Poolse schrijversbond omdat die weigerde antisocialistische schrijvers van hun ledenlijst te schrappen en afstand te nemen van Solidariteit.
In oktober werd de Warschause priester Jerzy Popieluszko (1947-1984), sympathisant van Solidariteit, ontvoerd en vermoord teruggevonden. Zijn begrafenis gaf aanleiding tot een massale demonstratie voor de vrije vakbond Solidariteit. De moordenaars, afkomstig uit radicaal communistische kring, werden berecht en veroordeeld. Jaruzelski verving de laatste hardliners in de PZPR door hem toegewijde militairen.~~~ Polen vroeg het Internationaal Monetair Fonds om schuldensanering. Ter bevordering van de export werd de zloty tweemaal gedevalueerd.
President Jaruzelski bezocht de Franse president François Mitterand (1916-1996). De BRD zag af van de eis tot teruggave van Duitse gebieden achter de Oder-Neisse grens. In de Sovjet-Unie begon de nieuwe partijleider Michail Gorbatsjof (*1931) zijn politiek van glasnost en perestrojka.~~~ De parlementsverkiezingen van oktober werden door Solidariteit geboycot, slechts 66% van de bevolking bracht zijn stem uit. Zbigniew Messner (*1929) werd gekozen tot premier.
Op 12 januari ontving paus Johannes Paulus II generaal Jaruzelski in het Vaticaan. In juni bezocht de paus Polen voor de derde maal. De Verenigde Staten hieven de laatste sancties op. Bij zijn bezoek aan Polen in september pleitte de VS-vice-president George Bush voor meer vrijheid voor de bevolking.~~~ Na nieuwe prijsverhogingen in het voorjaar riep Solidariteit stakingen uit. Op 1 mei werden tijdens illegale demonstraties 200 mensen opgepakt. In oktober stelde generaal Jaruzelski, in navolging van Sovjet-partijleider Gorbatsjof, hervormingen voor: meer bevoegdheden voor arbeidersraden, meer ruimte voor politieke discussie, bescherming van privé-bezit en het creëren van een kapitaalmarkt. Na goedkeuring door het parlement werd een referendum gehouden. Solidariteit eiste voor alles legalisering van de vakbond en boycotte het referendum waarna de bevolking de hervormingen afwees.~~~ In Noordoost Polen werden massagraven ontdekt bij het dorp Giby. Er kwam een onderzoek op gang naar personen uit de regio die sinds juli 1945 vermist werden.
Bij zijn bezoek aan Polen in juli sprak VS-president George Bush I met Lech Walesa. Op 19 november sprak Walesa in de VS het Congres toe en vroeg om hulp voor Polen. De diplomatieke betrekkingen met het Vaticaan werden hersteld. De Duitse Bondskanselier moest zijn bezoek aan Polen in november afbreken vanwege de val van de Berlijnse muur.~~~ Op 6 februari begonnen de gesprekken met de oppositie in een rondetafelconferentie die uitmondde uit in een akkoord tot vreedzame overgang naar politieke democratie en vrijemarkteconomie. Solidariteit werd weer legaal en op 4 juni werden verkiezingen gehouden. Het Burgercomité behaalde een grote overwinning. Generaal Jaruzelski werd als enige kandidaat tot president gekozen. Zijn functies in de PZPR werden door Mieczyslaw Rakowski overgenomen. Het parlement werd uitgebreid met een senaat. Na lange onderhandelingen werd Tadeusz Mazowiecki (*1927) van Solidariteit de nieuwe premier. Alle belangrijke functies in de regering kwamen in handen van leden van Solidariteit.~~~ Het vrijgeven van de voedselprijzen leidde tot grote prijsstijgingen en nieuwe stakingen. De export naar het oosten was, na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, gehalveerd. In december werd met behulp van het IMF een beleidsplan opgesteld tot privatisering van de industrie en opheffing van staatssubsidies. Met de Europese Unie tekende Polen een handelsovereenkomst.
In mei verklaarden de Visegrad-landen (Polen, Tjsechoslowakije en Hongarije) te willen toetreden tot de NAVO. Na overeenkomst over de terugtrekking van Russische troepen uit Polen sloten de beide landen een vriendschapsverdrag. ~~~ Na conflicten met president Walesa moest de regering in juni aftreden. Een formatiepoging van Waldemar Pawlak (*1959), PSL-lid, mislukte. Vervolgens slaagde Hanna Suchocka (*1946) er in een wankele regering van zeven partijen te vormen. Op 17 oktober vaardigde de regering een Kleine Grondwet uit. De eigenlijke nieuwe grondwet liet op zich wachten vanwege conflicten tussen Kerk en politiek over het daarin vastleggen van een aantal christelijke principes.~~~ De prijzen van gas en elektriciteit stegen aanzienlijk. De gasleveranties vanuit Rusland waren gehalveerd. Dalende lonen en dreigende ontslagen zorgden voor stakingen in fabrieken en mijnen.
Tussen Polen, Hongarije, Tsjechoslowakije en Slovenië kwam een vrijhandelsovereenkomst (CEFTA) tot stand.~~~ In januari vaardigde het parlement een wet uit die abortus slechts in een beperkt aantal gevallen toestond. Na de val van het kabinet Suchocka eind mei, werden op 19 september nieuwe verkiezingen gehouden die gehouden waren aan een kiesdrempel. President Walesa slaagde er niet in partijen op een lijn te krijgen en was door zijn eigenzinnig optreden veel van zijn populariteit verloren. De opkomst bedroeg 52% en het aantal partijen dat in het parlement kwam bedroeg nu maar zes. SLD en PSL kregen respectievelijk 171 en 132 zetels. Solidariteit, inmiddels omgevormd tot een politieke beweging, kreeg te weinig stemmen om in het parlement te komen. Pawlak werd premier van een PSL/SLD coalitieregering. Het nieuwe parlement weigerde een nog onder de vorige regering gesloten concordaat met het Vaticaan te ratificeren en keurde een nieuwe, liberalere abortuswet goed. Tegen het laatste bracht president Walesa zijn veto uit waarmee de zaak in een impasse kwam.~~~ De prioriteit van de regering had, tot ongenoegen van de bevolking, steeds gelegen bij hervorming van de economie maar nu kregen sociale maatregelen meer aandacht.~~~ Het IMF eiste privatisering van de staatsbedrijven en beperking van het begrotingstekort tot 5%. Onder deze voorwaarden werd een krediet van 700 miljoen dollar toegestaan en werd een schuld van twaalf miljard dollar kwijtgescholden. De regering voerde een BTW-stelsel in met tarieven van 7 tot 22%.
De betrekkingen met Rusland werden aangehaald. Premier Józef Oleksy (*1946) bracht in mei een bezoek aan Moskou ter herdenking van de overwinning op Duitsland in 1945. Polen en Rusland tekenden een verdrag betreffende een gaspijplijn over Poolse grond van Siberië naar West-Europa.~~~ De problemen tussen president en parlement hielden aan. President Walesa weigerde goedkeuring van de begroting en ontbond het parlement in februari. Premier Pawlak werd vervangen door Oleksy, de coalitie bleef bestaan. Tadeusz Masowiecki gaf het voorzitterschap van de UW over aan ex-minister van Financiën Leszek Balcerowicz (*1947). In november werden presidentsverkiezingen gehouden. Jacek Kuron (*1934), kandidaat van de UW haalde de tweede ronde niet. SLD-voorzitter Alexander Kwasnieuwski en Lech Walesa streden om het presidentschap in een grimmige campagne. Op 19 november behaalde Alexander Kwasniewski met 51,72% van de stemmen de overwinning.~~~ In hun streven naar een volwaardig lidmaatschap van de NAVO, stelde Polen 660 militairen beschikbaar aan de vredesmacht in Bosnië.~~~ De zloty werd hergewaardeerd: 1 nieuwe zloty=10.000 oude; 1 dollar=2,4 zloty. Polen en Rusland schreven hun wederzijdse schulden af nadat Rusland Polen 25 miljoen dollar beloofde te betalen.
In juli werd Polen als eerste voormalige communistische staat lid van de NAVO. Het lidmaatschap van de Europese Unie werd toegezegd.~~~ Op 25 maart werd de nieuwe grondwet bij referendum goedgekeurd. Daarin werden parlementaire democratie en burgerlijke rechten en vrijheden erkend maar werden de bevoegdheden van de president verminderd. Er kwam een wet tot stand die alle politici en hogere ambtenaren verplichtte te verklaren of ze al dan niet hadden samengewerkt met de vroegere geheime diensten. Een Hof van Lustratie (Reiniging) moest de verklaringen op waarheid onderzoeken. In augustus keurde het parlement een iets verruimde abortuswet goed. Bij de parlementsverkiezingen op 21 september behaalde de AWS een overwinning met 34% van de stemmen. Ook kreeg de AWS een meerderheid in de senaat. Eind oktober kwam een regering tot stand van AWS en UW onder leiding van premier Jerzy Buzek (*1940). In de regeringsverklaring stonden verbetering van de levensstandaard, hervorming van de macht, verhoging van de veiligheid en terugkeer naar morele waarden in de samenleving centraal.~~~ Een lening voor de nieuwe scheepswerf in Gdansk ging niet door en de werf moest sluiten.~~~ Bij zware overstromingen in het zuiden en zuidoosten vielen 56 doden. De materiele schade bedroeg 2.8 miljard dollar.
In juni keurde de regering een programma goed ter voorbereiding op het lidmaatschap van de Europese Unie.~~~ Bij een provinciale herindeling ontstonden zestien nieuwe provincies (eerst 49). In oktober werden verkiezingen gehouden voor de provinciale raden. De opkomst was 45%.~~~ Sanering van mijnbouw en staalindustrie werd ondanks protesten doorgevoerd. Met financiële hulp van de Europese Unie werden voor de ontslagen arbeiders nieuwe banen gecreëerd. De Poolse Integratiecommissie diende ondeugdelijke plannen in bij de Europese Unie en liep daardoor 37,4 miljoen dollar aan subsidie mis.~~~ De prijzen stegen met 9%, machinisten staakten voor hoger loon. Boeren protesteerden tegen het landbouwbeleid met blokkades, ze eisten stopzetting van goedkope graanimporten en subsidie ter modernisering van de landbouw.~~~ Het parlement sloot een concordaat met het Vaticaan over onderwijs, kerkelijke huwelijken en begrafenissen.
