Chronologie van Nederlands Indië en Indonesië

	1702	De spanningen tussen de verschillende facties aan het hof van Mataram namen toe. De factie van de kroonprins onderhield contacten met Surapati. Amangkurat II vroeg de VOC vergeefs om hulp.~~~ Op Portugees Timor arriveerde Antonio Coelho Guerreiro als eerste officiële gouverneur.
	1703	Dood van Amangkurat II. Zijn zoon, Amangkurat III, was de Nederlanders vijandig gezind. Er ontstond een strijd om de troon tussen Amangkurat III en zijn oom, Pangeran Puger. Pugers aanspraken kregen steun van Cakraningrat II van West-Madura, die bij de VOC als een trouw bondgenoot bekend stond.
	1704	Met hulp van VOC-troepen werd Puger in de kraton geïnstalleerd als susuhunan Pakubuwana I. Dit was het begin van de eerste Javaanse Successieoorlog (1704-1708). Amangkurat III vluchtte met de regalia (pusakas) naar Oost-Java van waaruit hij samen met Surapati oorlog voerde tegen Mataram en de VOC.
	1705	In oktober sloot de VOC met Pakubuwana I een nieuw verdrag. In ruil voor concessies werden de schulden aan de VOC teniet gedaan. Vereist werd dat de grenzen van Batavia met inbegrip van de Preanger werden erkend, Cheribon werd een VOC-protectoraat, Oost-Madura eveneens, Semarang behoorde nu officieel aan de VOC en de VOC mocht overal op Java forten bouwen. De VOC kreeg uitgebreide handelsrechten, Javaanse schepen mochten niet buiten de territoriale wateren opereren, Mataram moest zoveel rijst leveren als de VOC verlangde en Pakubuwana I moest betalen voor herstel van het garnizoen aan het hof.
	1706	Na hevige gevechten in Oost-Java, waarbij Surapati werd gedood, bleef de oorlog voortduren.
	1707	De VOC en Pakubuwana I veroverden Pasuruhan. Amangurat III en de zonen van Surapati vluchtten naar Malang.
	1708	Amangkurat III (+1734) wilde onderhandelen en gaf zich over maar de VOC arresteerde hem en verbande hem voor de rest van zijn leven naar Ceylon.
	1709	Gouverneur-generaal werd Abraham van Riebeeck.~~~ Spanningen in Mataram en de omliggende regionen namen toe. Jangrana II van Surabaja werd in Kartasura vermoord op instigatie van de VOC vanwege zijn verraad tijdens de Javaanse Successieoorlog.
	1710	In de ommelanden van Batavia produceerden circa 130 suikermolens jaarlijks 8 miljoen pond suiker.
	1711	Na een aantal eerdere proefnemingen werd voor het eerst koffie geoogst in Tjandur in de Preanger (± 100 pond).
	1713	Christoffel van Swoll (1663-1718) werd gouverneur-generaal.
	1714	De Engelsen bouwden fort Marlborough in Benkulen.
	1717	Surabaja kwam in opstand tegen Mataram met behulp van Bali.
	1718	De VOC veroverde Surabaja op de rebellen maar in Oost-Java duurde de opstand voort. Cakraningrat III van Madura werd door VOC-soldaten gedood bij een verkeerd begrepen bemiddelingspoging. De Balinezen plunderden West-Madura maar werden door Madurese en VOC-troepen verjaagd.
	1719	Pakubuwana I overleed in februari en werd opgevolgd door zijn zoon Amangkurat IV die nu bijna heel Java tot vijand had. Twee broers en een oom betwistten de opvolging. Begin van de Tweede Javaanse Successieoorlog (1719-1723).
	1720	De rebelse prinsen vluchtten naar opstandig gebied.~~~ De koffieopbrengsten bedroegen ± 200.000 pond.
	1721	In Batavia was sprake van een Chinese samenzwering tegen de Europeanen van Batavia onder leiding van de halfbloed Pieter Eberfeld. Negenenveertig personen werden terecht gesteld. De Europese bevolking had niet veel op met het snel groeiend aantal Chinezen dat zich in Batavia vestigde. Veel Chinezen waren werkzaam geweest op de suikerplantages en werden werkloos na het instorten van de suikermarkt. In gewapende bendes maakten ze de ommelanden van Batavia onveilig.
	1722	De sultan van Palembang, die met behulp van VOC-interventie zijn troon had behouden, beheerste de tinproductie op Bangka. Ter compensatie claimde de VOC tinleveranties tegen zeer lage prijzen.
	1723	Na intensieve militaire acties van de VOC in Oost-Java, gaven de laatste opstandelingen zich over.
	1725	Mattheus de Haan werd gouverneur-generaal.~~~ De koffieoogsten in de Preanger en Cheribon op Java bedroegen meer dan 4 miljoen pond.
	1726	Amangkurat IV werd na zijn dood opgevolgd door zijn zestienjarige zoon Pakubuwana II.
	1728	Intrigues aan het hof in Kartasura leidden tot de verbanning van Pangeran Mangkunegara, een broer van de koning.
	1729	Mr. Diederik Durven (1676-1740) werd de nieuwe gouverneur-generaal.
	1731	Gouverneur-generaal Durven en een aantal van zijn medewerkers werden door de Heren XVII naar de Republiek teruggeroepen wegens financieel wanbeheer. Dirck van Cloon (1688-1735) volgde Durven op als gouverneur-generaal.
	1732	In Batavia heerste malaria op grote schaal.
	1733	Pakubuwana II ontsloeg zijn patih (minister) Danureja en kwam zelf met de VOC tot een vergelijk over betalingen en rijstleveranties.Danureja was de VOC slecht gezind en werd verdacht van contacten met de nakomelingen van Surapati. De betalingen van Mataram aan de VOC vormden een zware last voor het koninkrijk en zijn inwoners.~~~ Met steun van de VOC werd Zain al-Arifin geinstalleerd als nieuwe sultan van Bantam. Bij zijn aantreden gaf hij de VOC extra bevoegdheden om de peperleveranties uit de Lampungs te verbeteren.
	1735	In Batavia heerste de pest. Gouverneur-generaal van Cloon stierf en zijn opvolger Abraham Patras (1671-1737) overleed twee jaar later.
	1737	Adriaan Valkenier (1695-1751) werd de nieuwe gouverneur-generaal.
	1740	De VOC was er niet in geslaagd de Chinese immigratie af te remmen. Pogingen om het teveel aan immigranten te verschepen naar Ceylon of Zuid-Afrika mislukten vanwege geruchten dat de VOC de Chinezen buitengaats overboord zou gooien. In oktober volgde een uitbarsting van geweld die begon met een Chinese, gewapende aanval op een aantal Europeanen en eindigde met een massamoord op meer dan 10.000 Chinezen. De Chinese wijk werd platgebrand.~~~ Over deze gebeurtenissen ontstond zodanige onenigheid in de Raad van Indië dat gouverneur-generaal Valckenier Gustaaf Willem, Baron Van Imhoff (1705-1750),en enkele andere raden naar patria terugstuurde. De Heren XVII, die nog van niets wisten, hadden inmiddels Van Imhoff tot nieuwe gouverneur-generaal benoemd en bij zijn aankomst in Nederland, kon hij gelijk weer terug.~~~ Om overproduktie van koffie tegen te gaan, voerde de VOC beperkende maatregelen in.
	1741	Ontsnapte Chinezen vielen de VOC-vestigingen aan in Semarang en Rembang. In Rembang werd al het VOC-personeel vermoord. Pakubuwana II koos, onder invloed van zijn patih Natakusuma, de kant van de rebellen en stuurde een aanvalsleger naar Semarang dat nu belegerd werd door 20.000 Javanen en 3500 Chinezen met 30 kanonnen. Het garnizoen van de VOC in Kartasura werd vernietigd. Cakraningrat IV van Madura bood de VOC assistentie en begon Oost-Java te veroveren. De VOC stuurde versterkingen naar Semarang en slaagde erin de aanvallers te verdrijven.~~~ Bij het vernemen van de benoeming van Van Imhoff, nam Valckenier ontslag en voer terug naar patria. Als vervanger fungeerde Johannes Thedens.
	1742	Pakubuwana II distantieerde zich van de oorlog, liet Natakusuma door de VOC arresteren en vroeg om onderhandelingen. De rebellen keerden zich nu ook tegen Pakubuwana II en bestonden voornamelijk nog uit Javanen die nu zowel tegen de VOC als tegen hun eigen vorst streden. Met de verovering van Kartasura en de vlucht van Pakubuwana II bereikte de opstand eind juni zijn hoogtepunt. Pas in december slaagde het leger van Cakaningrat IV er in de rebellen uit Kartasura te verdrijven. De VOC was beducht voor de ambities van de Madurese leider en besloot tot herstel van het koningschap van Pakubuwana II.
	1743	Van Imhoff bereikte Batavia en nam het gouverneur-generaalschap over van Johannes Thedens.~~~ De opstand verliep. De prinsen Singasari en Mangkubumi, broers van de koning, en Mas Said, neef van de koning, weigerden zich over te geven. Een nieuw verdrag met de VOC gaf de Compagnie soevereiniteit over West-Madura, Soerabaya, Rembang, Japara en een claim op Oost-Java. De VOC kreeg een deel van de havengelden en overvloedige rijstleveranties. Er kwam opnieuw een garnizoen aan het hof.
	1744	Cakraningat IV deed aanspraken op Oost-Java maar de VOC wees deze af. Cakaningrat IV weigerde afdracht van havengelden en rijstleveranties uit Oost-Java. Onderhandelingen liepen op niets uit.
	1745	Cakraningrat IV verklaarde de VOC de oorlog en veroverde Oost-Madura. Na een aantal maanden moest hij de strijd opgeven en vluchtte hij naar Banjermasin op Borneo (Kalimantan). Daar werd hij verraden door de sultan en aan de VOC uitgeleverd die hem vervolgens verbande naar Kaap de Goede Hoop.
	1746	Pakubuwana II verplaatste zijn hof van Kartasura naar Surakarta. Prins Mangkubumi die in 1744 aan het hof was teruggekeerd, kon zich niet verenigen met de vele concessies aan de VOC en rebelleerde, samen met Mas Said. Dit was het begin van de Derde Javaanse Successieoorlog (1746-1747). Na een jaar beschikten ze over een leger van circa 13.000 man, waarvan 2500 cavaleristen.~~~ Met de vorst van Perak op de westkust van het Maleise schiereiland sloot de VOC een lucratief tincontract.
	1747	De VOC opende een klein kantoor in Banjermasin op Borneo. Doel hiervan was de Engelse pepervaart op Borneo te belemmeren en de sultan te dwingen tot leveranties aan de VOC. Een handelsmonopolie was echter moeilijk af te dwingen. Hoewel de Engelsen verdreven waren, bleven Chinese jonken Banjermasin aandoen.
	1748	Mangkubumi's leger deed een aanval op Surakarta en vormde een bedreiging voor het hof.~~~ Hofintrigues bedreigden de stabiliteit in Bantam. De VOC arresteerde de sultan en verbande hem naar Ambon. Zijn vrouw Ratu Safira werd regent uit naam van de VOC.
	1749	Pakubuwana II werd ziek en verwachtte alleen van de VOC nog redding voor Mataram. Negen dagen voor zijn dood droeg hij de soevereiniteit van zijn koninkrijk over aan de VOC. Dit verdrag bleef een dode letter omdat de VOC niet over de mogelijkheden beschikte het uit te voeren. Nog voordat de VOC de kroonprins kon uitroepen tot susuhunan Pakubuwana III, werd Mangkubumi in zijn hoofdkwartier in Yogja door zijn volgelingen tot koning uitgeroepen, eveneens onder de naam Pakubuwana III.
	1750	Bij een nieuwe aanval op Surakarta bracht Mas Said, nu patih van Mangkubumi, de VOC grote verliezen toe. Pakubuwana III verloor steeds meer aanhang.~~~ In Bantam kwam men in opstand tegen het regime van Ratu Sarifa en de VOC. De rebellen vormden een bedreiging voor Batavia en de Lampungs en brachten veel schade toe aan de pepercultuur. Ratu Sarifa werd verbannen.
	1751	VOC-troepen sloegen de opstand in Bantam neer. Rebellenleider Kyai Tapa voerde vernietigende aanvallen uit op Europese plantages in de ommelanden van Batavia.
	1753	De in 1747 verbannen zoon van de sultan van Bantam werd als sultan Zainul Asyikin door de VOC aangesteld. Bantam was nu een leen van de Compagnie en moest grote hoeveelheden peper leveren ter compensatie van de onkosten die de VOC had gemaakt om de orde in Bantam te herstellen.
	1754	Mangkubumi twijfelde aan de loyaliteit van Mas Said en begon onderhandelingen met de VOC. Mataram werd in tweeën gedeeld. Mangkubumi kreeg de ene helft en Pakubuwana III de andere. Beide landen behielden hun autonomie.
	1755	Bij verdrag van Gyanti erkende de VOC Mangkubumi als sultan Hamenkubuwana I. Hij vestigde zijn hof in Yogja, liet een kraton bouwen en noemde de stad voortaan Jogyakarta.
	1757	Na langdurige gevechten sloot Mas Said vrede met Surakarta, Jogyakarta en de VOC. Hij werd Pangeran Mangkunegara met een eigen hof in Surakarta en een apenage met 4000 gezinnen. De gemaakte verdeling zou standhouden tot in deze tijd. Er is nog steeds een sultan van Jogyakarta, een susuhunan van Surakarta en een pangeran Mangkunegara.
	1761	Petrus Albertus van der Parra werd gouverneur-generaal.
	1768	Tijdens een expeditie tegen Surpati's afstammelingen in Malang namen VOC-troepen Pangeran Singasari, de rebellerende broer van Hamenkubuwana I, gevangen. Hij overleed in gevangenschap.
	1769	De Fransen slaagden erin kruidnagelplanten van Ambon te stelen en over te brengen naar Mauritius en andere koloniën.
	1771	Malang werd VOC-gebied nadat de laatste volgelingen van Surapati waren verslagen en gevangen genomen.~~~ VOC-troepen deden pogingen de Balinezen uit Balambangan te verdrijven.
	1773	De gebiedsverdeling tussen Jogyakarta en Surakarta kreeg een wettelijke regeling.
	1775	De nieuwe gouverneur werd Jeremias van Riemsdijk. Zijn bewind werd gekenmerkt door nepotisme.
	1777	Reinier de Klerk volgde Van Riemsdijk op.
	1778	Banda werd getroffen door een uitbarsting van de Gunung Api.~~~ In Batavia werd een Academie van Kunsten en Wetenschappen opgericht.~~~ Met de sultan van Pontianak op Borneo (Kalimantan) sloot de VOC een wederzijds verdrag.
	1780	Oorlog tussen Engeland en de Republiek (Vierde Engelse Oorlog 1780-1784). Java kreeg troepenversterking. Mr. Willem Arnold Alting (1724-1800) werd gouverneur-generaal. Zoals de meeste bewindslieden vóór hem slaagde hij erin zijn persoonlijk fortuin te maken. Zelfverrijking en nepotisme bleken inherent aan hoge ambtelijke functies in de tropen.~~~ Militaire expeditie naar Ternate waar prins Nuku van Tidore in opstand was gekomen tegen het beleid van zijn broer, de sultan, die meer oog had voor het geld van de VOC voor het uitroeien van kruidnagelbomen dan voor het belang van zijn eigen bevolking. ~~~ In Batavia heerste de pest, op Sumatra een pokkenepidemie.
	1781	De Engelsen veroverden een Nederlandse buitenpost op Perak (Malakka).
	1783	De oorlog met Engeland had grote gevolgen voor de handel op Azië. Rijkbeladen retourschepen vielen in Engelse handen. De handel bracht niet genoeg op om de leningen waarmee ze was gefinancierd af te lossen. De VOC moest uitstel van betaling aanvragen.
	1784	VOC-troepen vielen Riau binnen om een Engelse aanval voor te zijn. Met Johore op de zuidpunt van Malakka en met Riau kwamen verdragen tot stand die de VOC de macht over deze gebieden in handen gaf. Op Bintan bouwde de VOC een fort. De vrede van Parijs beëindigde de oorlog met Engeland, de Engelsen kregen vrije vaart in de Indische wateren. De VOC gaf Negapatnam (India) terug.
	1785	De kroonprins van Jogyakarta bouwde versterkingen rond de kraton.~~~ Sultan Nata Nagara van Banjermasin raakte verwikkeld in een strijd om de troon met zijn neef, die hulp kreeg van Buginezen uit de oostelijke kuststreek van Borneo.
	1786	De VOC verdreef de Buginezen en, in ruil voor een vast jaargeld, droeg de sultan van Banjermasin de soevereiniteit over aan de VOC zodat deze de kosten van de militaire expeditie kon terugverdienen. De kosten om het gebied te exploiteren bleken echter vele malen groter dan de opbrengsten en de bestuursambtenaren waren niet opgewassen tegen de manipulaties van de sultan. De peperleveranties liepen terug en zeerovers plunderden de kusten van Borneo.
	1788	Pakubuwana III werd na zijn overlijden opgevolgd door zijn negentienjarige zoon Pakubuwana IV.
	1789	Pakubuwana IV ontsloeg de raadgevers van zijn vader en benoemde eigen adviseurs.
	1790	Als gevolg van de geruchten als zou Pakubuwana IV een machtsgreep in zin hebben werden troepen van VOC en Jogyakarta samengetrokken rond Surakarta. Pakubuwana IV ontsloeg zijn adviseurs welke vervolgens door de VOC werden verbannen.~~~ Op West Borneo (Kalimantan) was goud gevonden.
	1791	De VOC trok zich terug uit Pontianak (Kalimantan).
	1792	Hamengkubuwana I, die van Jogyakarta de machtigste Javaanse staat had gemaakt, werd na zijn overlijden opgevolgd door Hamengkubuwana II.~~~ Titel en bezit van Mangkunegara werden erfelijk.
	1795	Franse troepen bezetten de Nederlanden. Aan de kant van de Fransen raakte de nieuwe Bataafse Republiek opnieuw in oorlog met Engeland. De naar Londen gevluchte stadhouder Willem V droeg alle koloniale gouverneurs op zich over te geven aan de Engelsen. Batavia volgde dit bevel niet op. In augustus moest de VOC Malakka aan de East India Company laten.
	1796	Gouverneur-generaal werd Mr. Pieter Gerardus van Overstraten. De Heren XVII gaven het beheer van de VOC over aan de Regeringscommissie voor Oostindische Zaken.~~~ Bij de troonopvolging van Mangkunegara II bleek de schatkist geplunderd door de Nederlandse resident in Surakarta.~~~ De Engelsen bezetten Padang en Ambon. Het VOC fort op Ternate weigerde overgave.
	1797	De sultan van Banjermasin kreeg de macht terug over zijn gebied waarop de peperleveranties verdrievoudigden.~~~Protestantse zendelingen werden actief op Java, Sumatra en in de buitengewesten.
	1798	De Bataafse Republiek nam alle schulden en bezittingen van de VOC over. De schulden waren opgelopen tot 134 miljoen gulden. Corruptie had in grote mate bijgedragen tot het bankroet van de Compagnie.
	1799	Behalve Java, Bandjermasin. Palembang, West-Timor en Makassar, hadden de Engelsen alle VOC-bezittingen en protectoraten veroverd. De meeste van deze bezittingen werden in 1802 weer teruggegeven.~~~ Op 31 december hield de VOC formeel op te bestaan, haar eigendommen kwamen aan de Nederlandse staat.