In Hongarije kwam Koning Géza I op de troon. Onder zijn bewind, dat duurde tot 1162, werden Saksische immigranten uitgenodigd, zich in Zevenburgen (Transsylvanië) te vestigen. Begin van de Hongaarse expansie tegen Byzantium.
1143
In Byzantium kwam Keizer Manuel I Comnenius op de troon. Zijn regeringsperiode duurde tot 1180.
1144
Godfried van Anjou werd Graaf van Normandië. ~~~ In Rome stichtte Arnaldo da Brescia "de commune", een republikeinse regering.
1145
De net gekozen paus Eugenius III riep de Christenen van het westen op tot een kruistocht. De Paus wilde de Christelijke heiligdommen weer onder Christelijk bestuur plaatsen.
1146
De Aragonezen en Castilianen veroverden Almería. Koning Alfonso VII van Castilië veroverde Córdoba.
1147
De Cisterciënzer monnik Berhard van Clairvaux gaf gehoor aan de oproep van paus Eugenius III en nam de leiding op zich bij de organisatie van de Tweede Kruistocht. Het eerste doel was de herovering van de strategisch gelegen stad Edessa (het tegenwoordige Urfa in Zuid-Oost Turkije) op de Moslims. Tegelijk met de expeditie naar het Heilige Land werd de strijd tegen de Moren in Spanje met kracht voortgezet en werden campagnes tegen de Wenden in Pommeren op touw gezet. De veldtocht tegen de Wenden in Pommeren en in de Lausitz werd ook beschouwd als een Kruistocht.
1148
Het Koninkrijk Aragón begon met de verovering op de Moslims van de benedenloop van de Ebro. Belangrijk was de verovering van Tortosa door Raymond Berengar IV van Catalonië. Met behulp van Engelse, Vlaamse, Hollandse en Zeeuwse schepen en soldaten veroverden de Portugezen Lissabon op de Moslims.
1149
Raymond Berengar IV van Catalonië veroverde Lerida op de Moslims. Na de ondertekening van een verdrag met de Siciliaanse Normandiër Roger II keerde Koning Lodewijk VII terug naar Frankrijk. De Duitse Koning Koenraad III keerde eveneens van de Kruisvaart terug naar Duitsland. De aanval van de Siciliaanse Normandiërs op het Byzantijnse rijk mislukte, en kostte hen alleen het eiland Korfoe, dat ze kort daarvoor op de Byzantijnen hadden veroverd.
1150
Hendrik de Leeuw, de Hertog van Saksen, viel met zijn leger Beieren binnen en riep zichzelf uit tot troonsopvolger van dat hertogdom. Albert de Beer erfde Brandenburg. De Almohaden, een Shiitische secte binnen de Islam, (Almohaden is een verbastering van "al Moewahhidoen", hetgeen "gelovigen van de enige God" betekent) begonnen met de verovering van de Moslimstaten in Spanje en vestigden er tenslotte een Kalifaat. (Kalief was de naam van de hoogste religieuze en wereldlijke autoriteit in de Moslimwereld). De verovering was compleet in 1172. In Navarra besteeg Sancho VI de koningstroon. Erik de Heilige werd Koning van Zweden.
1151
De Byzantijnse keizer Manuel I Comnenius verklaarde Servië tot zijn protectoraat. Tevens liet hij zijn troepen de Italiaanse havenstad Ancona bezetten.
1152
De Erfprinses van Poitou, Eleonora van Aquitanië, scheidde van Lodewijk VII, de Koning van Frankrijk. Eleonora hertrouwde nu met Hendrik van Plantagenet, Graaf van Anjou. Dankzij de uitgestrekte gebieden die zijn vrouw als bruidsschat inbracht, werd Hendrik een van de machtigste vorsten in Frankrijk. Frederik van Staufen, bijgenaamd Barbarossa (Roodbaard), werd koning van Duitsland. Door zijn verwantschap met de beide toonaangevende vorstenhuizen in Duitsland (zelf behoorde hij tot de familie der Staufen, terwijl zijn neef Hendrik de Leeuw de leider was van de Welfen), wist Barbarossa de slepende burgeroorlog in Duitsland en Noord-Italië tussen Welfen en Staufen (in Italië: Guelfi en Ghibellini, dat wil zeggen Welfen en Gibellijnen) tot een voorlopig einde te brengen. De Scandinavische kerken werden losgemaakt van Hamburg, waaronder ze tot dan toe ressorteerden. In Noorwegen reorganiseerde Kardinaal Nikolaas Brekespear de kerk. Keizer Manuel I Comnenius van Byzantium ondernam een veldtocht tegen de H
1153
Hendrik van Plantagenet erfde de troon van Engeland en werd als Hendrik II koning van Engeland. De nieuwe koninklijke dynastie van de Plantagenets-Anjous, die Hendrik stichtte, heerste zowel over Engeland en delen van Ierland als over het grootste gedeelte van Zuid-West en West Frankrijk. ~~~ Koning David van Schotland werd opgevolgd door zijn zoon Malcolm IV (die regeerde tot 1165). ~~~ De Duitse koning Frederik Barbarossa en paus Eugenius III sloten het Verdrag van Konstanz, waarbij zij zich richtten tegen koning Roger II van Sicilië en diens bondgenoot Arnaldo da Brescia, leider van de republikeinse regering in Rome. ~~~ Voor de allerlaatste keer ondernamen de Noorse Vikingen een plundertocht in Schotland.
1154
Koning Frederik Barbarossa maakte zijn eerste reis naar Italië en riep een vergadering bijeen van leenmannen en stedelijke vertegenwoordigers in Roncaglia. De vertegenwoordigers van de Noord-Italiaanse steden werd te verstaan gegeven dat zij zich moesten plooien naar de wensen van Barbarossa. Zo niet dan zouden zij met militaire middelen worden gestraft. Koning Roger II van Sicilië veroverde de stad Bone (Annaba) op de Algerijnse kust en Tunis, maar stierf kort daarop. Sicilië viel ten prooi aan anarchie. Roger werd opgevolgd door Willem I (tot 1166).
1155
Na de onderwerping en vernietiging van enkele Noord-Italiaanse steden (Tortona, Chieti en Asti), en nadat hij zich in Pavia tot koning van Italië had laten kronen leek de macht van koning Frederik I Barbarossa stevig gevestigd. Nadat hij vervolgens Arnaldo da Brescia, een van de leiders van het verzet van de Noord-Italiaanse steden tegen zijn heerschappij, aan de paus had overgeleverd, werd deze door een kerkelijk gerechtshof van ketterij beschuldigd, en op de brandstapel verbrand. Kort daarop werd Barbarossa tot Rooms Koning (Keizer) gekroond door de paus Hadrianus IV. ~~~ Onder bevel van Keizer Manuel I Comnenus van Byzantium werd een aanval tegen de Normandiërs in Zuid-Italië op touw gezet.
1156
De Byzantijnse troepen die Apulië probeerden te veroveren werden bij Brindisi verslagen door Willem I, de Noormannenkoning van Sicilië. Deze overwinning maakte de paus verzoeningsgezind ten opzichte van Willem, en sloten te Benevento een verdrag dat de vrede bezegelde. ~~~ Keizer Frederik Barbarossa zag zich opnieuw geconfronteerd met de oplaaiende burgertwist tussen Welfen en Staufen. Om de Welfische partij tevreden te stellen erkende hij zijn neef Hendrik de Leeuw, die al Hertog van Saksen was, als Hertog van Beieren. Reinhold von Dassel werd benoemd tot Keizerlijk Kanselier, een functie die te vergelijken was met die van eerste minister. ~~~ Koning Hendrik II van Engeland onderdrukte de opstand die zijn broer Godfried (Geoffroy) tegen hem had georganiseerd in Anjou en Touraine. ~~~ In Castilië werd de Militaire Orde van Alcantara gesticht, en in het Heilige Land de Orde der Karmelieten. ~~~ Koning Erik de Heilige van Zweden ondernam een kruistocht tegen de heidense Finnen.
1157
Waldemar I werd Koning van Denemarken (tot 1182). ~~~ In Rusland werd Andrej Bogoljoebski vorst van Suzdal (tot 1174). ~~~ De dood van Koning Alfonso VII van Castilië betekende een ernstige verzwakking van dat land: het Koninkrijk León weigerde de troonopvolger te erkennen en scheidde zich af van Castilië. De Almohaden heroverden Almería ~~~ Koning Hendrik II van Engeland leidde een veldtocht tegen Schotland en veroverde Northumberland, Cumberland en Westmoreland. Ook tegen Wales werd een campagne ondernomen.
1158
Tijdens zijn tweede tocht naar Italië strafte keizer Frederik I Barbarossa het opstandige Milaan en riep opnieuw een rijksdag bijeen te Roncaglia. Hij proclameerde daar nog eens krachtig dat Noord-Italië een deel was van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie en dat de inwoners hem gehoorzaamheid waren verschuldigd (De zogenaamde Constitutio de Regalibus, de bevestiging van koninklijke privileges). ~~~ In Castilië werd de militaire Orde van Calatrava opgericht. ~~~ De Byzantijnse keizer Manuel I Comnenus sloot een verdrag met Willem I van Sicilië. Kort daarop begon hij met de herovering van Cilicië (een landstreek in Klein-Azië, het tegenwoordige Turkije), dat hij snel wist te onderwerpen. ~~~ Hendrik II van Engeland leidde een tweede veldtocht tegen Wales en verwierf de leenheerlijkheid van Deheubarth en Gwynedd. Na de dood van zijn broer Godfried (Geoffroy) kreeg Hendrik ook de leenheerlijkheid van Bretagne. ~~~ In Denemarken werd Absalom bisschop van Roskilde. Deze gaf een belangrijke impuls voor de organisatie van kruistochten in Pommeren.
1159
Na een langdurige strijd tegen de Byzantijnse keizer stichtte Stefan I Nemanja een Servisch Koninkrijk. Na de dood van Paus Hadrianus IV, werd Rolando Bandinelli tot paus gekozen en nam de naam aan van Alexander III. Keizer Frederik Barbarossa was hevig ontstemd hierover, omdat hij dit zag als een overwinning voor de opstandige Noord-Italiaanse steden. Daarom liet de Keizer een tegenpaus kiezen, Victor IV. Milaan kwam weerr in opstand en de keizer begon met de belegering van de stad Crema. Keizer Manuel I Comnenius van Byzantium veroverde Phrygië, een landstreek in Klein-Azië, het tegenwoordige Turkije.
De Noord-Italiaanse steden kwamen openlijk in verzet tegen de heerschappij van keizer Frederik I Barbarossa. De keizer richtte nu al zijn aandacht op de opstand, en organiseerde een strafexpeditie tegen enkele belangrijke steden. Crema werd veroverd en verwoest en Milaan werd belegerd. ~~~ Keizer Manuel I Comnenus van Byzantium bemoeide zich met de troonsopvolging in Hongarije. ~~~ Koning Malcolm IV van Schotland veroverde de streek Galloway. ~~~ De Normandiërs werden verdreven uit de Noord-Afrikaanse steden, die ze hadden veroverd.
1161
In Visby op het Zweedse Oostzee-eiland Gotland werd onder opperste bescherming van Hertog Hendrik de Leeuw een Hanze opgericht, een gemeenschap van Duitse kooplieden.
1162
In Maart gaf Milaan zich over aan de belegeringsmacht onder Keizer Frederik Barbarossa. De stad werd geplunderd en verwoest. ~~~ In Hongarije kwam Steven (István) III op de troon, na de dood van Koning Géza II. Gesteund door Byzantium probeerden twee tegenkoningen (Ladislas II en Steven IV) de zittende vorst van de troon te stoten. Dit conflict om de troon duurde tot 1172.
1163
Bij de derde tocht naar Italië van Keizer Frederik Barbarossa sloot een aantal Noord-Italiaanse steden een militair bondgenootschap, de Liga van Verona. Behalve Verona, maakten daarvan deel uit Padua, Venetië, Vicenza en Treviso. De Liga genoot tevens de steun van de Paus, omdat deze steun van de steden verwachtte in zijn conflict met Barbarossa..
1164
Koning Hendrik II van Engeland vaardigde de zogenaamde constitutie van Clarendon uit, waarbij het gezag van de kroon over de kerk in Engeland werd uitgeroepen. Zweden kreeg een eigen aartsbisdom en Absalom, bisschop van Roskilde, werd benoemd tot Aartsbisschop van Lund.
1165
Op de Rijksdag te Worms werd besloten de aanhangers van Paus Alexander III te vervolgen. ~~~ Er brak een oorlog uit tussen Keizer Manuel I Comnenus van Byzantium en de Hongaren omdat de Byzantijnse keizer zich bemoeide met de Hongaarse troonsopvolging. De oorlog duurde tot 1168.
1166
Keizer Frederik Barbarossa ondernam zijn vierde tocht naar Italië.
1167
Bij de zogenaamde eed van Pontida (op 7 April) werd de Lombardische Liga gevormd (Lega Lombarda), gericht tegen de macht van de keizer. Deze Liga bestond uit vier machtige steden: Milaan, Cremona, Brescia en Bergamo. Er werd een begin gemaakt met de wederopbouw van het verwoeste Milaan. De Liga sloot een bondgenootschap met de Liga van Verona uit 1163. Keizer Frederik Barbarossa bezette Rome omdat hij de paus wilde verhinderen om de Noord-Italiaanse steden te hulp te komen.
1168
De vestingstad Alessandria werd gesticht (in Piemonte) en gedoopt ter ere van Paus Alexander III, die de strijd van de Noord-Italiaanse steden tegen de Keizer ferm ondersteunde. De verzetsbeweging putte moed uit de ernstige tegenslag voor de Keizer: zijn leger in Noord-Italië werd getroffen door een epidemie die duizenden slachtoffers eiste. De keizer was gedwongen naar Duitsland terug te keren.
1169
Kief, een van de belangrijkste handelssteden in Oost-Europa en een knooppunt voor de handel tussen Oost en West, werd geplunderd door troepen uit het vorstendom Suzdal. De heerser van Suzdal, bekend als de Grootvorst van Vladimir, werd een van de machtigste vorsten van het tegenwoordige Rusland.
Thomas Becket, aartsbisschop van Canterbury (Kantelberg), en leider van het kerkelijk verzet tegen de poging van Koning Hendrik II om alle gezag over de kerk naar zich toe te trekken, werd in zijn eigen kathedraal vermoord. De koning was verantwoordelijk voor de moord. Hij had een paar handlangers aangespoord de lastige prelaat te vermoorden. Het verraad van de koning was opvallend, want kort tevoren had hij zich nog in het openbaar verzoend met Becket. Koning Hendrik maakte een begin met de verovering van Ierland, en maakte een einde aan het verzwakte Noorse Koninkrijk van Dublin. ~~~ Er brak oorlog uit tussen Venetië en het Byzantijnse Rijk.
1171
De Byzantijnse keizer ontnam de Venetianen hun handelsprivileges en schonk ze in plaats daarvan aan de kooplui uit Genua en de Pisa, de belangrijkste concurrenten van Venetië. De Venetianen veroverden Ragusa (Dubrovnik) op de Dalmatische kust en het eiland Chios in de Egeïsche Zee.
1172
De Almohaden rondden hun verovering van het Moorse Spanje af. Geheel Zuid-Spanje was nu in handen van deze Sjiitische sekte. In Hongarije stierf Konig Steven (István) III.
1173
Keizer Manuel I Comnenius van Byzantium plaatste zijn bondgenoot Bela III op de troon van Hongarije. In Engeland kwamen de edelen in opstand tegen het gezag van Koning Hendrik II.
1174
Keizer Frederik Barbarossa ondernam zijn vijfde expeditie naar Italië in zijn niet aflatende strijd tegen de opstandige Noord-Italiaanse steden, die niet streden voor een "nationaal" belang, maar bang waren voor het verlies van hun lokale vrijheden en voorrechten. ~~~ Saladdin, de heerser van Egypte, veroverde ook Syrië en werd daarmee de grootste bedreiging voor de Christelijke Kruisvaardersstaten die zich in het Midden Oosten hadden gevestigd.
1175
In de oorlog tegen het Byzantijnse Rijk sloot Venetië een bondgenootschap met de Normandiërs op Sicilië.
1176
IIn de Slag bij Legnano, op 29 Mei, werd het leger van Keizer Frederik Barbarossa verslagen door het leger van de Lombardische Liga, het verbond van Noord-Italiaanse steden onder leiding van Milaan. De heldenmoed van de Compagnia della Morte, de Broederschap des Doods, die onder leiding van Alberto da Giussano zich bijna doodvocht sprak tot de verbeelding. ~~~ Het Byzantijnse leger leed een ernstige nederlaag in Klein-Azië tegen de Rum-Seldsjoeken in de Slag bij Myriocephalum. Daardoor ging Phrygië verloren, kort nadat het door de Byzantijnen was veroverd. Het Byzantijnse Rijk en Venetië sloten vrede.
1177
Bij de Vrede van Venetië, die een einde maakte aan de oorlog met de Noord-Italiaanse steden, erkende Keizer Frederik Barbarossa het gezag van Paus Alexander III. In ruil daarvoor erkende Alexander de keizerlijke waardigheid van Barbarossa. ~~~ De Christelijke legers (van Aragón) veroverden het strategisch gelegen Cuenca (in het Oosten van Spanje) op de Moslims.
1178
Koning Hendrik II van Engeland en Koning Lodewijk VII van Frankrijk spraken af om samen een kruistocht te organiseren. ~~~ In Portugal stierf Afonso Henrique, de eerste koning van dat land. Na zeven jaar (1185) werd hij opgevolgd door zijn zoon Sancho. ~~~ In Duitsland hernam Keizer Frederik I Barbarossa de strijd tegen een oude vijand, zijn neef Hendrik de Leeuw.
1179
Het Derde Lateraanse Concilie dat te Rome bijeenkwam, stelde vast dat voortaan een meerderheid van tweederde der verzamelde kardinalen vereist was voor de verkiezing van een nieuwe paus. In Duitsland verloor Hertog Hendrik de Leeuw (van Saksen en Beieren), leider van de partij van de Welfen, de oorlog tegen Keizer Frederik Barbarossa. De oorlog had meer dan een jaar geduurd, en Hertog Hendrik moest afstand doen van al zijn titels en goederen.
Filips II Augustus (Philippe Auguste) werd koning van Frankrijk. Keizer Manuel I Comnenius van Byzantium stierf en werd opgevolgd door Alexis II. De nieuwe keizer trouwde met prinses Agnes van Frankrijk. In Zweden vestigde Koning Sverre zijn heerschappij grotendeels op het leger en creërde zo een "militaire monarchie."
1181
Koning Bela III van Hongarije verstevigde zijn heerschappij over de Hongaarse landen en veroverde daarnaast Dalmatië, Kroatië, en Bosnië op het Byzantijnse Rijk.
1182
Moord op de Latijnen (de daar wonende kooplieden uit de Rooms-Katholieke delen van Europe, grotendeels uit Noord-Italië) te Constantinopel. Geboorte van de Heilige Franciscus van Assisi.
1183
Nadat hij zijn neefjes (Manuel en Alexius) had laten vermoorden werd Andronicus Comnenus Keizer van Byzantium. In dat jaar kwam ook de haat tegen de buitenlandse aanwezigheid in Constantinopel tot een gewelddadige uitbarsting. Talloze Venetiaanse, Normandische en andere Rooms-Katholieke vreemdelingen werden vermoord. Keizer Frederik Barbarossa en de Noord-Italiaanse steden sloten het verdrag van Konstanz, waarbij de keizer in feite het zelfbestuur van de steden erkende in ruil voor de aanvaarding van zijn keizerlijke oppergezag. Vorst Stefan Nemanja van Servië begon met de verovering van achtereenvolgens Dalmatië, Herzegovina, Montenegro en een deel van de Donau-oevers. De verovering duurde tot 1190.
1184
Nadat hij de Rijksdag te Worms had bijgewoond ondernam Keizer Frederik I Barbarossa zijn zesde en laatste tocht naar Italië. ~~~Na een burgeroorlog slaagde Koning Sverre van Zweden erin, zich door de Noorse bisschoppen tot koning van Noorwegen te laten kronen. ~~~ Keizer Alexius van Byzantium versloeg de Normandiërs van Sicilië in de Slag by Demetritsa.
1185
Saladdin werd de machtigste man in het Nabije Oosten na zijn verovering van boven-Mesopotamië, in het noorden van het tegenwoordige Irak. Saladdin was al heer en meester in Egypte, Syrië en Palestina. Nadat een volksopstand in Constantinopel Keizer Andronicus Comnenus had afgezet kwam Isaac II Angelus op de keizerstroon. De Noormannen veroverden de Noord-Griekse stad Thessaloniki en namen grootscheeps en uiterst wreed wraak voor de moord op vreemdelingen in Constantinopel twee jaar eerder. Niet ver daarvandaan, in het tegenwoordige Roemenië en Bulgarije, kwam de bevolking in opstand tegen het Byzantijnse gezag. De broers Asan en Peter, beiden Vlachen (Roemenen) speelden een hoofdrol als leiders van deze opstand. De beweging mondde uit in de oprichting van het Vlacho-Bulgaarse rijk (ook bekend als het Tweede Bulgaarse Rijk), onder de familie Asan. De hoofdstad was Trnovo.
1186
Hendrik, zoon van Frederik Barbarossa, werd in Milaan tot Koning van Italië gekroond. Hij trouwde met Constance van Altavilla, erfprinses van het Normandische koninkrijk Sicilië. Daarmee kwam de feitelijke macht in heel Italië in handen van Koning Hendrik.
1187
In de Slag bij Hattin (niet ver van het Meer van Tiberias in het tegenwoordige Israel), versloeg Saladdin een groot kruisvaardersleger. Kort daarop veroverde Saladdin ook Jeruzalem, dat na bijna een eeuw geregeerd te zijn geweest door kruisvaarders, weer onder islamitisch opperbestuur kwam.
1188
De Bulgaren en de Vlachen ontruimden Thracië, dat ze kort tevoren hadden veroverd.
1189
Na de dood van zijn vader, Koning Hendrik II Plantagenet, werd Richard Leeuwenhart koning van Engeland. Zijn broer Jan, die ook aanspraken op de troon had, wist zich gesteund door de Franse koning Filips II Augustus, die verdeeldheid hoopte te zaaien aan het Engelse hof. De val van Jeruzalem twee jaar daarvoor bracht de westerse vorsten op een lijn. Er werd een begin gemaakt meet de organisatie van de Derde Kruistocht (tot 1193).
Aangevoerd door Keizer Frederik Barbarossa en door de koningen van Engeland en Frankrijk (die onderling een niet-aanvalsverdrag hadden gesloten), ondernamen tienduizenden Europese ridders en soldaten de Derde Kruistocht naar het Heilige Land. Het doel was de herovering van Jeruzalem, dat enkele jaren tevoren door Saladdin was veroverd. In Klein-Azië (het tegenwoordige Turkije), kort nadat hij de stad Konya had veroverd, verdronk de keizer bij de oversteek van een rivier. Richard Leeuwenhart, Koning van Engeland veroverde Cyprus op de Moslims. ~~~ De Bulgaren versloegen een Byzantijns leger in de Slag bij Berrhoe.
1191
Onder leiding van Filips II Augustus en Richard Leeuwenhart, koningen van respectievelijk Frankrijk en Engeland, veroverden de kruisvaarders de stad Akko, aan de kust van de Middellandse Zee in de tegenwoordige Libanon. In Akko richtten Duitse ridderlijke pelgrims de Duitse Orde op, die spoedig omgevromd werd tot een militaire orde en die daarmee haar oorsponkelijke hoofdtaak, de verzorging van gewonden en zieken, vaarwel zei. ~~~ De Byzantijnen verdreven de Normandiërs van Sicilië uit Durazzo en Korfoe.
1192
Richard Leeuwenhart, die als enige van de oorspronkelijke drie vorsten het bevel was blijven voeren over de Derde Kruistocht, zag zich genoodzaakt tot het sluiten van een verdrag met Saladdin. Saladdin beloofde voortaan Christelijke pelgrims vrije doortocht te verlenen naar Jeruzalem.
1193
De Franse Koning Filips II Augustus organiseerde een expeditie naar Normandië om dat gebied onder strakker toezicht te krijgen.
1194
Hendrik VI, de zoon van Keizer Frederik Barbarossa werd in Palermo tot Koning van Sicilië en Keizer van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie gekroond. ~~~ In Wales begon de regering van Llywelyn Fawr de Grote, Prins van Gwynnedd (de regering duurde tot 1240). ~~~ Lesko V, "De Witte", werd Hertog van Polen. Zijn regering duurde tot 1227. ~~~ De Bulgaren versloegen een Byzantijns leger in de Slag bij Arcadiopolis. ~~~ Koning Richard Leeuwenhart begon een oorlog tegen Koning Filips Augustus van Frankrijk teneinde zijn verloren familiebezit (Normandië) terug te krijgen. ~~~ Sancho VIII werd Koning van Navarra. Hij regeerde tot 1234.
1195
In de Slag bij Alarcos behaalden de Almohaden een grote overwinning op de Castilianen. De islamitische overwinning vormde een bedreiging voor Toledo.
1196
Keizer-Koning Hendrik VI probeerde de erfelijkheid van de keizerskroon te bewerkstelligen ten gunste van zijn eigen dynastie, de Hohenstaufens. ~~~ Koning Steven Nemanja van Servië deed afstand van de troon. Hij trok zich terug in een klooster op de berg Athos in Griekenland en stierf vier jaar later. Zijn zoon Steven Nemanja II volgde hem op als koning (1196-1223). ~~~ In Hongarije volgde Emmerik (Imre) Koning Béla III op. Onder Emmerik brak een periode aan van burgeroorlogen die het rijk verdeelden.
1197
Op 32-jarige leeftijd overleed Keizer-Koning Hendrik VI. Na zijn dood laaide de burgeroorlog in Duitsland weer op tussen Staufen en Welfen. Beide partijen steunden een eigen kandidaat voor de keizerskroon. De Staufen steunden Filips van Zwaben en de Welfen Otto van Brunswijk. Keizerin Constance, de vrouw van Hendrik VI, vertrouwde de voogdij over haar zoon, prins Frederik, toe aan Paus Innocentius III. Niet lang daarna stierf ook de keizerin. ~~~ In zijn conflict met de Franse Koning Filips II Augustus slaagde de Engelse regent Jan Zonder Land erin, een coalitie te vormen met Boudewijn, Graaf van Vlaanderen. Het leger van de Franse Koning werd verslagen door de Vlamingen bij Ieper. ~~~ Kalojian, de jongere broer van Jan en Peter Asen, maakte zich meester van de macht in Bulgarije.
1198
Het Franse leger van Koning Filips II Augustus leed een zware nederlaag in de Slag bij Gisors. De gebieden Sint-Omaars en Aire gingen voor de Franse kroon verloren. ~~~ Troonsbestijging van Przemysl I in Bohemen. Deze vorst vestigde een erfelijk koninkrijk in Bohemen. ~~~ Koning Richard I Leeuwenhart van Engeland verkocht Cyprus aan de Frankische kruisvaarders. Richard had het eiland in 1191 veroverd op de Byzantijnen. ~~~ Hartwig II, Bisschop van Bremen riep op tot een kruistocht tegen Lijfland (een landstreek in het tegenwoordige Letland).
1199
Na de dood van Richard Leeuwenhart werd zijn broer Jan, bijgenaamd Zonder Land, koning van Engeland.
De Vrede van Goulet maakte een einde aan de oorlog tussen Frankrijk en Engeland, die in 1194 was begonnen.
1201
De Venetianen speelden een hoofdrol bij de organisatie van de Vierde Kruistocht (tot 1204). ~~~ In Galicië volgde Daniel Mstislavitsj zijn vader Roman op. Zijn heerschappij zou duren tot 1264. ~~~ De Byzantijnen en de Bulgaren sloten vrede met elkaar.
1202
In Denemarken besteeg Koning Waldemar II, bijgenaamd "de overwinnaar," de troon. Zijn regeringsperiode (1202-1241) luidde een periode in van grote economische en maatschappelijke bloei, waarin Denemarken veel gebied veroverde in het Oostzeegebied, tot in Estland toe. ~~~ In Lijfland (een deel van het tegenwoordige Letland) stichtte Bisschop Albert von Appeldern de Orde der Zwaardbroeders om de verovering en bekering van de Oostzeelanden te versnellen. ~~~ Paus Innocentius III riep de gelovigen in Europa op, zich gereed te maken voor de Vierde Kruistocht, met het doel Jeruzalem op de islamieten te heroveren. ~~~ De Dalmatische havenstad Zara (Zadar) viel in handen van de Kruisvaarders en Venetianen. Zara werd een Venetiaanse kolonie.
1203
Arthur van Bretagne werd vermoord op bevel van Koning Jan Zonder Land van Engeland. Arthur was de posthume zoon van Godfried (Geoffroy) Plantagenet en maakte aanspraak op de Engelse troon.
1204
Met de verovering en bezetting van Constantinopel (het tegenwoordige Istanboel), hoofdstad van het Byzantijnse Rijk, kwam de Vierde Kruistocht ten einde. Constantinopel werd nu de hoofdstad van het Latijnse Keizerrijk in het Oosten (tot 1261), waar de macht in handen was van Fransen, Italianen en andere Rooms-Katholieke (Latijnse) Europeanen. Daarnaast vormden zich enkele Griekssprekende rijken, waarvan de belangrijkste het Rijk van Nicaea was, onder leiding van Koning Theodorus I Lascaris. Alexis I Comnenus stichtte het Keizerrijk van Trebizonde. De handelsstad Ragusa (Dubrovnik) verloor de bescherming van Byzantium en werd een prooi voor het Venetiaanse imperialisme. ~~~ Koning Jan Zonder Land van Engeland kreeg een oproep om zich aan het hof van de Franse koning Filips II Augustus te verantwoorden voor de moord op Arthur van Bretagne. Na zijn weigering werden alle gebieden in Frankrijk van het huis Plantagenet verbeurd verklaard. De Franse koning veroverde geheel Normandië. Het verdrag van Rouaan bezegelde het lot van Normandië als onvervreemdbaar onderdeel van het Franse koninkrijk. ~~~ De Paus erkende Kalojian als Koning van de Bulgaren en de Vlachen. ~~~ In Hongarije kwam Ladislas III op de troon.
1205
Koning Filips II Augustus van Frankrijk veroverde de Touraine en Anjou op de Engelsen. De Dalmatische handelsstad Ragusa (Dubrovnik), zocht bescherming bij Venetië, en moest de Venetiaanse macht erkennen. De stad kreeg een Venetiaanse gouverneur en een Venetiaanse aartsbisschop. In Hongarij kwam Koning Andries (András) II op de troon. Onder zijn regering verzwakte de centrale macht en won de pauselijke invloed terrein in Hongarije.
1206
In de oorlog tussen de Engelse en Franse koningen werd een wapenstilstand gesloten. ~~~ In Spanje werd het Verdrag van Guadalajara gesloten tussen Castilië, Navarra en Aragón. Deze rijken besloten hun krachten te bundelen in de strijd tegen de Islam. ~~~ Koning Kalojian van de Bulgaren en de Vlachen veroverde Thessaloniki. Niet lang daarna werd hij vermoord.
1207
Verzoening tussen Filips van Zwaben en Paus Innocentius III.
1208
Na de moord op Filips van Zwaben werd de kandidaat van de Welfen, Otto van Brunswijk algemeen erkend als Keizer onder de naam Otto IV. ~~~ In de Slag bij Philippopolis (Plovdiv) werden de Bulgaren onder Boril verslagen door een leger van het Latijnse Keizerrijk van Constantinopel.
1209
Paus Innocentius III riep op tot een kruistocht tegen de Albigenzers (of Katharen) in Zuid-Frankrijk. De Katharen waren dit aanhangers van wat de Roomse Kerk beschouwde als een gevaarlijke ketterij. De Katharen geloofden niet dat er alleen maar een goede God was. Er moest ook een kwade zijn. Katharen waren vegetariërs en leidden een uiterst sober leven. Vrouwen werden als gelijken beschouwd, geheel in tegenstelling to wat elders in de Christelijke wereld gangbaar was. Met de ondertekening van het Verdrag van Spiers maakte Keizer Otto IV aanspraak op alle gebieden waarover de Paus regeerde, alsmede op het Koninkrijk Sicilië.
In reactie op de territoriale aanspraken van Keizer Otto IV nam Paus Innocentius een harde maatregel: hij excommuniceerde de keizer. Dat betekende dat de keizer buiten de kerkelijke gemeenschap werd geplaatst. Tevens ontnam de Paus Otto de keizerlijke waardigheid. Innocentius steunde nu de kandidatuur van Frederik van Staufen voor de Keizerskroon. Frederik, de kleinzoon van Keizer Frederik I Barbarossa, was al koning van Sicilië. ~~~ Koning Pedro II van Aragón hervatte de strijd tegen de Islam.
1211
Paus Innocentius III deed Raymond VI van Toulouse in de ban wegens ketterij en verklaarde Koning Jan Zonder Land van Engeland afgezet. ~~~ Op de Rijksdag te Neurenberg werd Frederik van Hohenstaufen tot Koning van Duitsland gekozen. ~~~ De Duitse Orde werd door de Hongaarse Koning Andries III uitgenodigd, zich in Zevenburgen (Transylvanië) te komen vestigen, maar werd kort daarop weer het land uitgezet.
1212
Frederik van Staufen werd gekroond tot Koning van Duitsland onder de naam Frederik II. In de slag bij Las Navas de Tolosa werd het leger der Almohaden verslagen door de gecombineerde strijdmacht van de Christelijke rijken Navarra, Aragon en Castilië. Als gevolg van deze nederlaag moesten de islamieten zicht terugtrekken ten zuiden van de Sierra Morena, het gebergte dat Andalusië scheidt van de rest van het Iberisch Schiereiland.
1213
De Aragonese nederlaag in de Slag bij Muret kostte het leven aan Koning Pedro II en maakte een einde aan de Catalaanse heerschappij in de Languedoc, het zuidelijk deel van Frankrijk. Jacobus (Jaime) I, "de Veroveraar" volgde zijn vader op als Koning van Aragon (tot 1276). ~~~ Via de "Gouden Bul" van Eger deed Keizer Frederik II afstand van het recht zijn invloed te laten gelden bij bisschopsverkiezingen.
1214
Geleid door Koning Filips II Augustus versloeg een Frans ridderleger een Engels leger bij Bouvines, in Noord-Frankrijk. Koning Jan van Engeland werd gedwongen tot ondertekening van het Verdrag van Chinon, waarbij hij alle gebied ten noorden van de Loire aan de Franse koning moest afstaan. De Rum-Seldsjoeken veroverden Sinope, de belangrijkste havenstad aan de zuidkust van de Zwarte Zee. Het Rijk van Trebizonde zocht voortaan steun bij het Koninkrijk Georgië.
1215
De Engelse adel dwong koning Jan Zonder Land tot ondertekening van de Magna Charta Libertatum, een verklaring waarbij de absolute macht van de koning werd ingeperkt. Dit document wordt door velen beschouwd als een belangrijke gebeurtenis in de langzame ontwikkeling naar een modernere staatsvorm.
1216
Na de dood van Paus Innocentius III werd Honorius III als zijn opvolger gekozen. ~~~ Koning Jan Zonder Land stierf op 49-jarige leeftijd aan dysenterie. Hij werd opgevolgd door Hendrik III.
1217
De Vrede van Lambeth maakte een einde aan de lange oorlog tussen Engeland en Frankrijk. ~~~ Raymond VII van Toulouse veroverde zijn erflanden. ~~~ In Noorwegen kwam Koning Haakon IV op de troon. Samen met zijn zoon Magnus reorganiseerde hij de monarchie. Haakons regering duurde tot 1263. ~~~ Koning Andries (András) II van Hongarije nam deel aan de Vijfde Kruistocht en trok naar het Heilige Land. ~~~ Steven Nemanja werd door een afgevaardigde van de paus tot Koning van Servië gekroond.
1218
Koning Hendrik III van Engeland en de inwoners van Wales sloten vrede met het Verdrag van Worcester. ~~~ Jan Asen II, de zoon van Kalojian, werd koning van de Bulgaren (tot 1242).
1219
Franciscus van Assisi, stichter van de Orde der Minderbroeders (of Franciscanen) ondernam een pelgrimstocht naar het Heilige Land. De Deense soldaten die probeerden Estland te veroveren, werden aangevallen door woedende Esten en bijna de zee in gedreven.
Frederik II van Staufen, Koning van Duitsland en Sicilië, werd door Paus Honorius III tot Keizer gekroond. Vervolgens liet Frederik zijn zoon Hendrik kronen tot koning van Duitsland. Zelf wijdde hij zich aan het bestuur van Sicilië.
1221
Keizer Frederik II van Duitsland begon met de pacificatie van het Koninkrijk Sicilië.
1222
Koning Andries (András) II van Hongarije vaardigde de Gouden Bul uit, waarbij hij de rechten erkende van de adel en de kerk. ~~~ Steven Nemanja van Servië liet zich door zijn broer, Sint Sava, tot koning kronen met een Byzantijnse ceremonie. Daarmee gaf Steven Nemanja aan, dat Servië een onderdeel was van de Orthodoxe wereld.
1223
Het Rijk van Epirus, een Byzantijns restvorstendom, veroverde Thessaloniki op het Latijns Keizerrijk van het Oosten. ~~~ Paus Honorius III erkende de orde van de Minderbroeders (Franciscanen, O.F.M.), die poogden de Rooms-Katholieke Kerk te hervormen. ~~~ Onder leiding van Koning Waldemar II begonnen de Denen met de verovering van Estland. ~~~ Haakon IV werd koning van Noorwegen (tot 1262).
1224
Koning Andries (András) II van Hongarije verleende zelfbestuur aan de Saksische kolonisten die zich op zijn uitnodiging in Transsylvanië hadden gevestigd (de zogenaamde Privilegium Andreanum). In de Slag bij Kalka werden de Russen door de Mongolen onder Dzjengis Khan verslagen.
1225
Keizer Frederik II riep een Rijksdag bijeen te Cremona. ~~~ Nadat de graven van Toulouse er niet in waren geslaagd, de Albigenzers (of Katharen) te onderwerpen besloot de Franse koning om zijn eigen leger op hen af te sturen. De uitroeiingscampagne tegen de Albigenzers duurde tot 1271. ~~~ Keizer Frederik II trouwde met Prinses Yolanthe, dochter van de Koning van Jeruzalem, ten dele om zijn betrokkenheid met de Christelijke zaak in het Heilige Land te tonen.
1226
Koning Lodewijk VIII van Frankrijk begon een kruistocht in de Languedoc tegen de Albigenzers (Ketters of Katharen). Daarbij veroverde hij het Graafschap Toulouse. Kort daarop stierf hij en werd opgevolgd door zijn zoon Lodewijk IX. Koningin-moeder Blanca (Blanche) van Castilië trad op als regentes.
1227
De Orde der Zwaardridders veroverde Estland en Letland op Denemarken, en maakte daarmee een einde aan de Deense machtspositie in de Oostzee. ~~~ Keizer Frederik II stuurde zijn vloot uit Brindisi naar het Heilige Land. Daarmee loste hij deels zijn belofte in om een kruistocht te organiseren. Toen de keizer door ziekte zijn eigen vertrek moest afblazen, werd Paus Gregorius IX zo kwaad dat hij de keizer in de ban deed.
1228
Keizer Frederik II van Staufen vertrok op kruisvaart naar het Heilige Land. Hij sloot een wapenstilstand met Sultan El Kamil en werd Koning van Jeruzalem. Frederiks vijanden in Italië vreesden de verbreiding van het centrale gezag zoals dat in Sicilië werd uitgeoefend en vormden zich de partij der Welfen (Guelfi).
1229
Koning Lodewijk IX van Frankrijk maakte een einde aan de kruistocht tegen de Albigenzers (Katharen of Ketters). Deze operatie had vele tienduizenden slachtoffers gemaakt en grote verwoestingen veroorzaakt in het zuid-westen van Frankrijk, in de streek rond Albi en Carcassonne. De ketterij was evenwel uitgebannen. Om toezicht te houden op de strikte naleving van de juiste geloofsleer stelde de Paus de Inquisitie in, een soort kerkelijke geheime dienst die de ketterij in al haar verschijningsvormen moest bestrijden. ~~~ Koning Jacobus (Jaime) "de Veroveraar" van Aragon begon de verovering van de Balearen.
Koning Ferdinand III van Castilië werd ook koning van León en verenigde aldus deze beide Christelijke Spaanse koninkrijken. ~~~ De Bulgaren onder Konig Jan Asen II versloegen een Grieks leger onder Theodorus van Epirus in de Slag bij Klokotnitsa. Zo vernietigden zij het Griekse Rijk van Thessaloniki en sloten een bondgenootschap met Servië. De Bulgaren veroverden West-Thracië, Macedonië en een deel van Albanië. ~~~ Oprichting van de Hanze, het handelsverbond tussen Duitse kooplieden in handelssteden langs de kusten van Noord-Europa, voornamelijk in de Oostzee en de Noordzee. Stichting van de steden Stralsund en Danzig, beide van belang voor de Oostzeehandel.
1231
Paus Gregorius IX belastte de bedelorden, en in het bijzonder de in 1221 opgerichte Orde der Dominicanen, met de uitvoering van de inquisitie. Koning Andries (András) II van Hongarije vaardigde de Gouden Bul opnieuw uit. De macht van de kerk werd daarmee opnieuw vergroot.
1232
1233
In Engeland brak een opstand uit tegen de raadgevers van Koning Hendrik III. Koning Jacobus (Jaime) I van Aragón ondernam een aanval op het Koninkrijk Valencia.
1234
Koning Hendrik VII van Duitsland verbond zich met de Lombardische Liga, de belangrijkste tegenstander van het keizerlijke gezag in Italië.
1235
Koning Jaime (Jacobus) I van Aragon veroverde de Balearen op de Moren, en maakte zo een begin met de Aragonese expansie in de Middellandse Zee. ~~~ Koning Jan Asen II van de Bulgaren en Vlachen begon met een belegering van Constantinopel, in die tijd hoofdstad van het Latijnse Keizerrijk van het Oosten. Deze actie werd deels ingegeven door religieuze motieven. Evenals de meeste ander inwoners van de balkan was Koning Jan Orthodox en beschouwde het Latijnse Keizerrijk van het Oosten als een bedreiging van zijn godsdienst en levenswijze. ~~~ Troonsbestijging van Koning Béla IV van Hongarije, die Andries (András) II opvolgde. Koning Béla regeerde tot 1270. ~~~ Keizer Frederik II gelastte de gevangenneming van zijn zoon, Koning Henrik VII van Duitsland.
1236
Het koninkrijk Castilië veroverde een groot deel van Zuid-Spanje (tot aan Córdoba) op de Islam. De Moslims waren nu teruggeworpen op Granada, hun laatste bolwerk op het Iberisch Schiereiland.
1237
In de Slag bij Cortenuova versloeg Keizer Frederik II de troepen van de Lombardische Liga (Lega Lombarda). In plaats van zijn zoon Hendrik VII, die gevangen zat, liet hij nu zijn andere zoon, Koenraad (IV) tot Koning van Duitsland kiezen. ~~~ De Orde der Zwaardbroeders fuseerde met de Duitse Orde, eveneens een organisatie die zich specialiseerde in de bekering en de verovering van de heidense volkeren langs de Oostzeekust. ~~~ De Mongolen (Tataren) vernietigden het Rijk der Bulgaren aan de Wolga.
1238
De Mongolen vielen Rusland binnen en plunderden Vladimir, hoofdstad van het vorstendom Suzdal. Daarmee werd een einde gemaakt aan de belangrijke positie van het vorstendom in Rusland. Andere plaatsen, waaronder Moskou en Twerj werden nu belangrijk.
1239
Paus Gregorius IX excommuniceerde Keizer Frederik II van Staufen en zette hem af. Net als zijn voorgangers verbond de paus zich daarnaast tegen Frederik met de machtige Noorditaliaanse steden Milaan en Piacenza. Frederiks poging om Milaan op de knieën te dwingen mislukte. De Zesde Kruistocht die dat jaar op aandringen van Paus Gregorius was georganiseerd, bereikte weliswaar het Heilige Land maar de kruisvaarders leden een nederlaag bij Gaza.
De familie D'Este maakte zich meester van het bestuur van Ferrara. De Mongolen onder leiding van Grote Khan Ögödei veroverden Kief in de Oekraine. Alexander Nevski, Vorst van Novgorod in Rusland, versloeg de Zweden.
1241
Keizer Frederik II van Staufen nam bij het eiland Giglio (Montecristo) een aantal kardinalen gevangen die op weg waren naar Rome om aan een concilie deel te nemen. De keizer werd geholpen door de regering van de stad Pisa. ~~~ De Mongolen veroverden Hongarije en vielen Polen binnen. Galicië en Krakau werden verwoest en geplunderd. Het Poolse leger werd volkomen verslagen in de Slag bij Legnica in Silezië. De Mongolen trokken zich plotseling terug toen hun leider Ögödei overleed. ~~~ Na de dood van Koning Jan Asen II van de Bulgaren en Vlachen verviel zijn rijk tot anarchie.
1242
Op het bevroren Peipsimeer, in het tegenwoordige Estland, werden de ridders van de Duitse Orde verslagen door een leger onder aanvoering van Alexander Nevski, Vorst van Novgorod. De Duitse Orde werd daardoor verhinderd, in Rusland door te stoten. Urus Nemanja kwam op de troon in Servië.
1243
Het concilie van kardinalen wees Innocentius IV aan als nieuwe paus. De nieuwe paus was een vurig aanhanger van de pauselijke oppermacht in niet-godsdienstige zaken.
1244
Jeruzalem werd opnieuw veroverd op de Christenen door de Moslims.
1245
In de strijd met de Keizer moest Paus Innocentius IV uit Rome vluchten. Hij vond een goed heenkomen in Frankrijk. In Lyon riep hij het dertiende eucumenisch concilie bijeen, dat de Keizer afgezet verklaarde.
1246
Koning Ferdinand III van Castilië dwong het islamitische Koninkrijk Granada tot een coalitie. ~~~ In Duitsland werd Heinrich Raspe tot tegenkoning uitgeroepen door een Rijksdag die Keizer Frederik II vijandig was gezind. In de Slag bij Frankfurt versloeg Hendrik een leger dat loyaal was gebleven aan het huis der Hohenstaufen (Frederik en Koenraad IV). ~~~ Alexander Nevski, Vorst van Vladimir, Suzdal en Novgorod, verstevigde zijn gezag en werd nu algemeen in de Ruslanden erkend als grootvorst.
1247
Keizer Frederik II van Staufen zag zich in zijn strijd tegen Paus Innocentius IV steeds verder in het nauw gedreven. Daarom probeerde hij de paus in zijn ballingsoord Lyon aan te vallen. Tegenkoning Hendrik Raspe overleed onverwacht maar in diens plaats werd de amper 20-jarige Graaf Willem II van Holland en Zeeland tot Duits koning gekozen. Koning Ottokar van Bohemen maakte zich meester van Stiermarken en Oostenrijk.
1248
Koning Frederik II van Staufen werd verslagen bij Parma en verloor daardoor de landstreek Romagna en Spoleto. Na de verovering van het weerbarstige Aken werd Graaf Willem II van Holland en Zeeland daar tot Keizer gekroond. ~~~ Val van Sevilla, de belangrijkste havenstad in Zuid-Spanje. Daarmee kreeg het koninkrijk Castilië een "venster" op de Middellandse Zee en de Atlantische Oceaan. In Portugal kwam Afonso III op de troon. Portugal was het eerste Iberische rijk waar de "Reconquista" werd afgesloten met de bevrijding van de islamitische heerschappij. ~~~ Het Latijnse Keizerrijk van het Oosten (Constantinopel) veroverde de vesting Monemvasia op de Peloponnesos (het "Gibraltar van het Oosten"), een van de belangrijkste overgebleven steunpunten van de restanten van het Byzantijnse rijk. ~~~ De kolonisten op IJsland onderwierpen zich aan het oppergezag van de Koning van Noorwegen. In Zweden werd de kerk ingrijpend gereorganiseerd.
1249
Koning Frederik II van Staufen trok zich terug in zijn geboorteland Sicilië.