| 1900 | De Braziliaanse president Campos
Salles (1844-1913) bracht een officieel bezoek aan Argentinië en werd met
uitbundige eerbewijzen overladen.~~~ In januari staakten de havenarbeiders in
Buenos Aires voor de acht-urige werkdag. Op 1 mei vonden in Buenos Aires grote
demonstraties plaats van socialistische arbeiders.~~~ Een hittegolf in februari
eiste het leven van honderden mensen, merendeels arbeiders.~~~ Buenos Aires
telde 820.000 inwoners. |
||
| 1901 | Een serie incidenten langs de grens
met Chili vertroebelde de Argentijns-Chileense betrekkingen. De spanningen
werden nog verhoogd toen het Congres in december een wetsontwerp op de algemene
dienstplicht goedkeurde. Deze wet staat bekend onder de naam Wet-Riccheri, naar
minister van oorlog Pablo Riccheri (1859-1936).~~~ Bij zijn terugkeer uit
Londen, waar hij in opdracht van de president de Argentijnse buitenlandse
schuld had weten te consolideren, zij het tegen een vrij hoge rente, werd
Carlos Pellegrini opgewacht door een woedende menigte. In het tumult vielen ook
doden en gewonden. President Roca distantieerde zich openlijk van
Pellegrini.~~~ De arbeidsonrust duurde voort. Overal in het land werd gestaakt
voor de acht-urige werkdag. |
||
| 1902 | Bijna kwam het tot een oorlog met
Chili inzake het slepende grensconflict. De spanningen liepen zo hoog op, dat
tienduizenden immigranten het land verlieten uit angst voor oorlog (de
immigratie bedroeg 96.000 personen, terwijl 80.000 mensen het land verlieten).
Na arbitrage van de Britse Kroon kreeg Argentinië 42.000 km2 van het
betwiste gebied toegewezen, Chili de rest (48.000 km2). Na een breuk van
achttien jaar werden de betrekkingen met het Vaticaan weer hersteld. Op 28 mei
werd opnieuw een verdrag gesloten met Chili inzake de omstreden grenzen. Naar
aanleiding van de strafexpeditie tegen Venezuela (wegens achterstallige
rentebetalingen) door de vloten van Engeland, Duitsland en Italië stelde
de Argentijnse minister van buitenlandse zaken, Luis María Drago
(1859-1921), de zogenaamde Drago-doctrine op. Zich beroepend op de Monroeleer
en de Calvodoctrine, vond Drago dat buitenlandse regeringen niet het recht
hadden om bij financiële geschillen eigenmachtig als deurwaarder op te
treden tegen andere souvereine staten.~~~ Na een grote socialistische betoging
op 1 mei groeide de angst voor revolutie en anarchie. Daarom keurde het Congres
een wet goed die de regering machtigde om buitenlanders die de openbare orde
verstoorden het land uit te zetten (de "Ley de Residencia").
Onder de leiders van socialisten en anarchisten bevonden zich tal van
buitenlanders, hoofdzakelijk Spanjaarden, Italianen, Fransen en Belgen.
Oprichting van de vakbond Federación Obrera Argentina (FOA,
Argentijnse arbeidersfederatie).~~~ De Argentijnse veestapel telde 28 miljoen
runderen en 120 miljoen schapen. |
||
| 1903 | De UCR manifesteerde zich steeds
nadrukkelijker als oppositiepartij. In juli vond een demonstratie plaats tegen
de regering, waaraan 50.000 personen deelnamen.~~~ Kapitein ter Zee
Julián Irízar (1869-1935), commandant van het korvet
"Uruguay" kwam op 1 december aan in de haven van Buenos Aires met de
leden van de Antarctica-expeditie van de Zweed Otto Nordenskjöld
(1869-1928), die hij had bevrijd uit het poolijs waarin ze met hun schip
gevangen zaten. |
||
| 1904 | Een grote staking van havenarbeiders
legde het verkeer in de haven van Buenos Aires grotendeels plat
(januari-februari). De staking ging gepaard met hevige gevechten tussen stakers
en de politie. In december vond een algemene staking plaats in het hele
land.~~~ Bij de presidentsverkiezingen werd Manuel Quintana (1835-1906) tot
president gekozen. Vice-President werd José Figueroa Alcorta
(1860-1931). De socialist Alfredo Palacios (1880-1965) won een zetel in het
Huis van Afgevaardigden.~~~ De Argentijnse handelsbalans was uitermate gunstig.
Het overschot bedroeg bijna 80 miljoen gouden pesos, een record (uitvoer 264
mln. $ oro, invoer 187 mln. $ oro)~~~ In Buenos Aires werd de nieuwe wet op de
verplichte zondagsrust goed in acht genomen. |
||
| 1905 | In januari brak opnieuw een revolutie
(of opstand) uit van de Unión Cívica Radical.~~~ De
vakbonden F.O.R.A. en U.G.T. organiseerden gezamenlijk de viering van 1 mei in
Buenos Aires. |
||
| 1906 | Het openbare leven veranderde door de
dood van enkele vooraanstaande politici. Op 19 maart stierf oud-president
Bartolomé Mitre, een van de grondleggers van het moderne
Argentinië. In maart stierf President Quintana. Hij werd opgevolgd door de
Vice-President, Figueroa Alcorta. In juli tenslotte stierf Carlos Pellegrini,
een van de leidende figuren van het politieke systeem dat Generaal Roca had
opgebouwd. |
||
| 1907 | In januari brak een staking uit in
Rosario, die zich spoedig over het hele land uitbreidde.~~~ In december werd
voor het eerst olie ontdekt bij Comodoro Rivadavia in Patagonië. |
||
| 1908 | Temidden van toenemende conflicten
over lonen en arbeidverhoudingen tussen werkgevers en werknemers riep de
radikaal socialistische vakbond F.O.R.A. op tot een algemene staking (januari).
President Figueroa Alcorta ontbond het Congres en regeerde per decreet. Bij de
algemene verkiezingen voor het Huis van Afgevaardigden behaalde de
regeringspartij een grote overwinning. |
||
| 1909 | Tijdens de "Rode Week" in
Buenos Aires (mei) legde een algemene staking het openbare leven plat. In
november kwam de chef van de federale politie, Kolonel Ramón
Falcón (1855-1909) bij een bomaanslag om het leven. |
||
| 1910 | Roque Sáenz Pena (1851-1914)
werd tot president gekozen. Vice-President werd Victorino de la Plaza
(1840-1919).~~~ Het eeuwfeest van de Argentijnse onafhankelijkheid werd
uitbundig en met veel pracht en praal gevierd. Onder de buitenlandse bezoekers
bevonden zich de presidenten van Chili en Perú. Andere belangrijke
gasten waren de Franse politicus Georges Clemenceau (1841-1929) en de Spaanse
schrijver Ramón del Valle Inclán (1866-1936). De festiviteiten
werden enigszins overschaduwd door acties van anarchisten. In mei werd daarom
de staat van beleg uitgeroepen. Op 26 juni ontplofte een bom tijdens een
galavoorstelling in het in 1908 ingewijde Teatro Colón, een van
de mooiste schouwburgen ter wereld.~~~ De bevolking telde 6,4 miljoen personen.
Sinds 1906 hadden zich ongeveer 1,5 miljoen immigranten in het land
gevestigd.~~~ De Italiaanse vliegenier Bartolomeo Cattaneo (1883-1949) vloog
als eerste over de Río de la Plata (van Buenos Aires naar Colonia del
Sacramento in Uruguay). |
||
| 1911 | De regering nam de eerste maatregelen
om het politieke systeem te hervormen. Het moest worden aangepast om ruimte te
maken voor nieuwe groepen kiezers, hoofdzakelijk de zonen van immigranten die
zich in de afgelopen decennia bij miljoenen in het land hadden gevestigd. In
augustus diende President Sáenz Peña een wetsontwerp in. In
september begon de Franse socialistenleider Jean Jaurès (1859-1914) een
bezoek aan Argentinië. |
||
| 1912 | Op 13 februari werd wet nummer 8.871,
ook wel de Wet Sáenz Peña genoemd, aangenomen. Volgens deze wet
kregen alle Argentijnse mannen van boven de 21 jaar actief en passief
stemrecht. Welke gevolgen deze wet voor de nationale politiek zou kunnen hebben
bleek bij de regionale verkiezingen in de belangrijke provincie Santa Fe, waar
de Unión Cívica Radical een éclatante overwinning
behaalde (maart). Veel zonen van immigranten brachten hun stem uit op de UCR.
In juni legden de kleine boeren het werk neer (chacareros). |
||
| 1913 | In Buenos Aires werd de eerste
metrolijn in gebruik genomen. In februari werd de nationale voetbalbond AFA
opgericht.~~~ De buitenlandse investeringen in Argentinië beliepen 3250
miljoen peso (ca. 650 miljoen pond sterling). Daarvan kwam meer dan de helft
uit Engeland (1928 miljoen), gevolgd door Franse (475 miljoen) en Duitse
investeringen (250 miljoen). Uit de andere Europese landen was in totaal bijna
560 miljoen peso geïnvesteerd. Amerikaanse beleggers hadden slechts 40
miljoen peso geïnvesteerd, hoofdzakelijk in enkele slachterijen. |
||
| 1914 | Op 5 augustus verklaarde
Vice-President De la Plaza dat Argentinië een strikte neutraliteit zou
bewaren tijdens de oorlog tussen de Europese grote mogendheden. Engeland,
Frankrijk, Duitsland en België waren de belangrijkste handelspartners van
Argentinië. Op 9 augustus stierf President Sáenz Peña. Hij
werd opgevolgd door De la Plaza.~~~ Jorge Newbery (1875-1914), de belangrijkste
Argentijnse luchtvaartpionier, kwam om het leven toen zijn vliegtuig
neerstortte. Luis Agote (1868-1954) berichtte in november dat hij erin was
geslaagd voor het eerst in de geschiedenis een bloedtransfusie uit te
voeren.~~~ Volgens de derde nationale volkstelling had Argentinië 7,85
miljoen inwoners. |
||
| 1915 | Op 29 september werd de eerste sociale
wet aangenomen: de arbeidsongevallenwet die werknemers een vergoeding uitkeerde
na bedrijfsongevallen.~~~ Alfredo Palacios stichtte de Partido Socialista
Argentino, een sociaaldemocratische afsplitsing van de Partido
Socialista. |
||
| 1916 | Bij de presidentsverkiezingen behaalde
Hipólito Yrigoyen, de kandidaat voor de Unión Cívica
Radical, een grote overwinning met 373.000 stemmen. Vanwege zijn neiging
tot heimelijkheid en schuwheid stond Yrigoyen bekend als "El
Peludo", het gordeldier. Vice-President werd Pelagio B. Luna
(1867-1919). De conservatieven haalden 155.000 stemmen, de Progressieve
Democraten 140.000 en de socialisten 56.000. |
||
| 1917 | President Hipólito Yrigoyen
bood weerstand aan de steeds sterkere druk vanuit Argentinië zelf en van
de kant van de oorlogvoerende partijen, om deel te nemen aan de Wereldoorlog.
Argentinië bleef neutraal, zo verklaarde hij.~~~ Bij het eerste
Zuidamerikaanse kampioenschap voetbal werd het Argentijnse team in de finale
verslagen door Uruguay. |
||
| 1918 | In januari werd de Partido
Socialista Internacional opgericht, de voorloper van de Argentijnse
Communistische partij. In juni eisten studenten medicijnen en rechten in
Córdoba een radikale hervorming van het universitaire onderwijs. De
studentenbeweging slaagde erin, het hele hoger onderwijs in Argentinië te
moderniseren. Een van de belangrijkste hervormingen was de invoering van het
democratisch bestuur door gekozen vertegenwoordigers van de drie geledingen,
docenten, studenten en niet wetenschappelijk personeel.~~~ De Argentijnse
bevolking telde 8,4 miljoen personen. In Buenos Aires woonden 1,65 miljoen
mensen. |
||
| 1919 | Een reeks stakingen in Buenos Aires
was de aanleiding tot een felle reactie van de kant van rechtse gewapende
groepen afkomstig uit de gegoede burgerij. Velen waren bang voor een
socialistische revolutie zoals die in verschillende Europese landen had
plaatsgevonden (Rusland, Duitsland, Hongarije). Ook de politie, de brandweer en
legerenheden werden ingezet om de stakende arbeiders in toom te houden, hetgeen
de dood van enkele tientallen mensen tot gevolg had. Deze gebeurtenissen staan
bekend als de Semana Trágica (tragische week). In total namen in
het hele land meer dan 300.000 arbeiders deel aan verschillende 360
stakingen.~~~ Onder grote publieke belangstelling volbracht de Agentijnse
luchtmacht een formatievlucht ("raid") naar Chili. Luitenant
Benjamín Matienzo (1891-1919) moest echter een noodlanding maken en
vroor dood. |
||
| 1920 | President Yrigoyen kondigde aan dat
Argentinië zich uit de Volkenbond terugtrok.~~~ De UCR behaalde een grote
overwinning bij de verkiezingen voor het Huis van Afgevaardigden. In mei werd
de christendemocratische Unión Democrática Argentina
opgericht. De Partido Socialista Internacional veranderde haar naam in
Partido Comunista Argentino.~~~ In augustus vond de eerste directe
radiouitzending plaats, namelijk van Richard Wagner's opera Parzifal uit
het Teatro Coliseo. |
||
| 1921 | Op een aantal schapenfokkerijen in
Patagonië (Santa Cruz) was een arbeidsconflict uitgebroken. De ongeveer
2000 arbeiders wilden betere arbeidsvoorwaarden en hoger loon. Overste
Héctor B. Varela (?-1923), die een blanco volmacht had gekregen om de
orde en rust te herstellen, deed dat met harde hand: naar schatting 1500 mensen
werden daarbij doodgeschoten. Deze harde actie bracht het leger in opspraak,
maar President Yrigoyen distantieerde zich van het optreden van Varela. Dat
veroorzaakte een breuk tussen de UCR en het leger. Anti-radicale officieren
richtten de geheime San Martín-loge op. In mei en juni vond een grote
havenstaking plaats. Op 29 october werd het nieuwe wetboek van strafrecht van
kracht.~~~ Er werd een directe telegraafkabel naar Italië aangelegd.~~~
Het Argentijnse voetbalelftal werd kampioen van Zuid-Amerika. |
||
| 1922 | Bij de presidentsverkiezingen haalde
de UCR opnieuw een overwinning (460.000 stemmen). De nieuwe president werd
Marcelo T. de Alvear (1868-1942), bijgenaamd "El Pelado", de
kale. Yrigoyen mocht niet meedoen omdat de grondwet twee opeenvolgende
termijnen van zes jaar verbood. De rechtse Concertación Nacional
(nationale alliantie) kreeg 200.000 stemmen, de Progressieve Democraten en de
socialisten elk meer dan 73.000.~~~ Voor zijn aftreden had Yrigoyen nog de
staatsoliemaatschappij YPF (Yacimientos Petrolíferos Fiscales)
opgericht.~~~ De bevolking telde 9,2 miljoen mensen, van wie 1,8 miljoen in de
hoofdstad woonden. |
||
| 1923 | President Alvear verzocht officieel om
toetreding tot de Volkenbond.~~~ De Duitse anarchist Baumann schoot Overste
Varela dood als represaille voor diens bloedige actie tegen de stakende
Patagonische wolarbeiders in 1921. In de UCR ontstond een scheuring: de partij
viel uiteen in aanhangers van President Alvear ("antipersonalistas")
en van oud-president Yrigoyen ("personalistas").~~~ Op 14 september
werd in New York de Argentijnse bokser Luis Angel Firpo (1895-1960, "El
Toro salvaje de las Pampas", de wilde stier van de Pampas), in de
wereldtitelstrijd zwaargewicht verslagen door de Amerikaan Jack Dempsey
(1895-1983). In de eerste ronde werd Dempsey met een volle rechtse op de kaak
uit de ring geslagen. In de tweede ronde ging Firpo knockout. |
||
| 1924 | In mei braken overal in het land
stakingen uit. Ook werden tal van bedrijven bezet (zogenaamde lockouts).
Juan B. Justo kreeg als eerste socialist een zetel in de senaat. In La Rioja
vond een mislukte opstand plaats tegen de federale regering.~~~ Bij de
herdenking van de Slag bij Ayacucho honderd jaar daarvoor (9 december 1824),
waarbij de Spaanse troepen beslissend werden verslagen, sprak de Argentijnse
schrijver Leopoldo Lugones een beroemde rede uit, "La hora de la
espada", (het uur van het zwaard). Lugones hield daarin een pleidooi
voor een politieke rol voor de militairen.~~~ Het Argentijnse publiek raakte in
vervoering toen Kolonel Pedro Zanni (1891-1942) begon aan een vliegreis om de
wereld. Hij startte in Amsterdam maar na 17.000 kilometer moest hij in Karachi
de vlucht wegens technische problemen staken. |
||
| 1925 | De Engelse kroonprins Edward
(1895-1972) bezocht Argentinië ter herdenking van de ondertekening van het
verdrag van vrede en vriendschap in 1825.~~~ In La Plata werd de eerste
raffinaderij van de staatsoliemaatschappij YPF in gebruik genomen.~~~ Tussen
Spanje en Argentinië werd een directe telegraafverbinding tot stand
gebracht.~~~ De voetbalclub Boca Juniors maakte een eerste tournee naar Europa
en verloor geen enkele wedstrijd. |
||
| 1926 | De "personalistas", de
vleugel van de UCR die zich achter oud-President Yrigoyen schaarde, wonnen de
verkiezingen voor het Huis van Afgevaardigden in het Federale District (de
hoofdstad Buenos Aires) en de provincie Buenos Aires (7 maart).~~~ In februari
werd de socialistische vakbond Conferación Obrera Argentina
opgericht.~~~ De Spaanse vliegboot Plus Ultra, (een Dornier X-10 Wal met
vier bemanningsleden), bestuurd door majoor Ramón Franco (1896-1938), de
broer van de latere Spaanse dictator, landde in Buenos Aires na de eerste
vlucht over de Zuidelijke Atlantische Oceaan (ruim 10.000 kilometer). Franco
was opgestegen in Palos de Moguer (vanwaar Columbus in 1492 was uitgevaren). De
Argentijnse piloten Duggan, Olivero en Campanelli vlogen in formatie naar de
V.S. |
||
| 1927 | In Buenos Aires werd de rechtse krant
Nueva República opgericht. Hoofdredacteur was Rodolfo Irazusta
(1897-1963), een aanhanger van de ideeën van Charles Maurras (1868-1952)
en Benito Mussolini (1883-1945).~~~ In Córdoba werd de Fabrica
Militar de Aviones, de militaire vliegtuigfabriek, in gebruik genomen.~~~
De ondergang van het Italiaanse passagiersschip "Principessa
Mafalda", voor de kust van Brazilië, dompelde veel
Italiaans-Argentijnse gezinnen in rouw. Grote overstromingen langs de oever van
de Río de la Plata maakten duizenden mensen dakloos.~~~ De Argentijnse
bevolking telde 10,6 miljoen zielen. In Buenos Aires woonden ruim 2 miljoen
mensen. |
||
| 1928 | Bij de presidentsverkiezingen haalde
Yrigoyen een grote overwinning. Vice-President werd Enrique Martínez
(1888-1928). De UCR behaalde 840.000 stemmen, het Frente Único
(eenheidsfront, de rechtse oppositie) kreeg 440.000 stemmen, de socialisten
64.000 en de Progressieve Democraten slechts 14.000.~~~ Op 1 maart werd de
luchtpostlijn met Europa in gerbuik genomen.~~~ In het Italiaanse consulaat
kwamen bij een bomontploffing negen mensen om het leven en werden er 35 gewond.
De bom was door Italiaanse anarchisten (onder ander Severino Di Giovanni)
geplaatst.~~~ Bij de Olympische Spelen in Amsterdam won de zwemmer Alberto
Zorilla een gouden medaille op de 400 meter. Het Argentijnse voetbalelftal
verloor de finale tegen Uruguay. |
||
| 1929 | Op 10 november werd in Mendoza Senator
Carlos W. Lencinas (1889-1829) vermoord. Hoewel van huis uit een aanhanger van
de UCR had de familie Lenicinas zich van Yrigoyen gedistantieerd. President
Yrigoyen ontsnapte in december aan een aanslag op zijn leven.~~~ Het Congres
keurde de wet nummer 11.544 goed, waarbij de acht-urige werkdag werd ingevoerd.
De staatsoliemaatschappij YPF kreeg het monopolie op de verkoop van olie en
benzine. |
||
| 1930 | President Yrigoyen voerde een beleid
dat nauwelijks rekening hield met de precaire toestand van de wereldeconomie en
met de kwetsbare positie van Argentinië als leverancier van
landbouwproducten. Van verschillende kanten groeide verzet tegen de regering,
vooral binnen de strijdkrachten. In juli en augustus werden plannen gesmeed
voor een staatsgreep. De publieke opinie werd alvast voorbereid door grote
demonstraties tegen de regering. Op 6 september leidde Generaal José
Félix Uriburu (1868-1932) de operatie. De president werd gevangengezet
op het eiland Martín García (29 november). In december nam de
militaire regering het bestuur over op de Universiteit van Buenos Aires, waar
docenten en studenten voortaan werden gesurveilleerd.~~~ De vakbonden
verenigden hun krachten en vormden een eenheidsvakcentrale, de CGT (Algemeen
vakverbond, 27 september).~~~ Er werd een directe telefoonlijn met de USA in
gebruik genomen.~~~ In de finale van het eerste wereldkampioenschap voetbal
verloor het Argentijnse elftal van Uruguay met 4:2. |
||
| 1931 | De nieuwe dictatuur trad hard op tegen
elke vorm van oppositie. Daarvoor was de staat van beleg ingevoerd. In de
staatsgevangenis van Buenos Aires werden de Italiaanse anarchisten Severino Di
Giovanni (1901-1931) en Paulino Scarfó gefusilleerd.~~~ De vestiging van
een dictatuur weerhield de Engelse kroonprins er niet van op 16 maart in Buenos
Aires een grote Britse industrietentoonstelling te openen.~~~ Op 5 april bleek
bij verkiezingen in de Buenos Aires tot schrik van de militairen dat de UCR nog
altijd de grootste politieke partij was. President Uriburu gelastte de
vervolging van radikalen, vakbondsleiders en studenten. |
||
| 1932 | Op 6 januari leidden de drie
gebroeders Kennedy een radikale revolutiepoging in de provincie Entre
Ríos. Wegens ziekte moest President Uriburu aftreden. Hij werd opgevolgd
door Generaal Agustín P. Justo (1876-1943). Vice-President werd Julio
Agentino Roca junior (1873-1942), de zoon van de in 1914 gestorven president.
In december werd in het gehele land de staat van beleg uitgeroepen.~~~ Bij de
Olympische Spelen in Los Angeles won Juan Carlos Zabala (1911-1983) een gouden
medaille op de marathon. |
||
| 1933 | Op 2 mei werd het
Roca-Runciman-verdrag met Groot Brittannië ondertekend. Argentinië
beloofde daarbij jaarlijks voor een vast bedrag aan Engelse industriegoederen
te kopen in ruil voor een quotum aan vlees dat Engeland jaarlijks zou kopen.
Het verdrag was in de ogen van nationalisten een capitulatie voor het Engelse
imperialisme. Argentinië trad weer toe tot de Volkenbond, waar het in 1921
uit was vertrokken.~~~ In de provincies Buenos Aires en Santa Fe vond een
radikale revolutiepoging plaats. De leiders werden gearresteerd (december). Op
27 juli was Hipólito Yrigoyen overleden. Marcelo T. de Alvear ging in
ballingschap in Frankrijk. |
||
| 1934 | In Buenos Aires vond in october het
32ste internationale Eucharistisch Congres plaats. Kardinaal Eugenio Pacelli
(1876-1958), de latere Paus Pius XII, woonde het congres bij als officieel
afgezant van de Paus.~~~ Het Congres keurde belangrijke sociale wetgeving goed
(Wet nummer 11.729). De wet introduceerde de "sábado
inglés", (Engelse zaterdag, dus op die dag geen werk na 13
uur), doorbetaling van loon bij ziekte, werkloosheidsuitkeringen en jaarlijkse
vacanties.~~~ In mei werd de spoorlijn van Buenos Aires naar Bariloche in
gebruik genomen.~~~ De buitenlandse investeringen bedroegen in totaal 4300
miljoen peso. Nog altijd was het grootste deel (2285 miljoen) van Engelse
oorsprong. De Amerikaanse investeringen waren echter spectaculair gegroeid en
bedroegen bijna 600 miljoen peso. Op de derde plaats kwam Frankrijk (450
miljoen) en op de vierde Duitsland (315 miljoen). |
||
| 1935 | Op 24 juni kwam de tangozanger Carlos
Gardel (1890-1935) om het leven bij een vliegtuigongeluk in de Colombiaanse
stad Medellín.~~~ Senator Enzo Bordabehere (1895-1935) werd tijdens een
zitting van de senaat doodgeschoten. Achter deze moordaanslag ging een heel
complot schuil met talloze duistere vertakkingen.~~~ De tarweoogst bedroeg
slechts minder dan 4 miljoen ton, die van het jaar daarvóór was
11,5 miljoen ton. |
||
| 1936 | De Amerikaanse president Franklin D.
Roosevelt (1882-1945) bezocht Argentinië om deel te nemen aan de
Panamerikaanse conferentie die in Buenos Aires werd gehouden.~~~ In januari
vielen bij ongeregeldheden tijdens de algemene staking in Buenos Aires
verscheidene doden. Op 1 mei werd een grote demonstratie gehouden. Uit vrees
voor de groeiende oppositie van links verbood de regering op 10 november de
Communistische Partij.~~~ Minister van Buitenlandse Zaken Carlos Saavedra Lamas
(1878-1959) kreeg de Nobelprijs voor de Vrede voor zijn geslaagde bemiddeling
in de Chaco-Oorlog tussen Argentinië's buurlanden Bolivia en Paraguay.~~~
Bij de Olympische Spelen in Berlijn won het Argentijnse poloteam de gouden
medaille. |
||
| 1937 | Bij de presidentsverkiezingen in
september wonnen de rechtse partijen: Roberto M. Ortiz (1886-1942) werd tot
President gekozen, en Ramón S. Castillo (1873-1944) tot
Vice-President.~~~ De bevolking telde 12,56 miljoen inwoners, waarvan ongeveer
20% buitenlanders. De veestapel omvatte 33 miljoen runderen en 43 miljoen
schapen. |
||
| 1938 | Op 20 februari werd de nieuwe
president Ortiz geïnstalleerd.~~~ Een golf van arbeidsonrust overspoelde
het land. Een staking van bouwvakkers mondde uit in een algemene staking.~~~ De
ultra-rechtse schrijver Leopoldo Lugones (1874-1938), wegbereider van de
dictatuur in 1930, pleegde op 18 februari zelfmoord. De dichteres Alfonsina
Storni (1892-1938) deed hetzelfde op 24 october. |
||
| 1939 | Op 4 september verklaarde President
Ortiz dat Argentinië de neutraliteit zou bewaren tijdens de oorlog die was
uitgebroken tussen Duitsland en Engeland en Frankrijk.~~~ Op 5 januari pleegde
senator Lisandro de la Torre (1868-1939) zelfmoord.~~~ Op de nationale feestdag
25 mei werd het nieuwe stadion van de voetbalclub River Plate in gebruik
genomen. Er was ruimte voor 90.000 toeschouwers. |
||
| 1940 | Na frauduleuze verkiezingen in de
provincie Buenos Aires werd de conservatieve caudillo Alberto Barceló
(1873-1946) opnieuw gouverneur. Bij de nationale verkiezingen wonnen de
Radikalen. President Ortiz had plechtig verzekerd, geen fraude te zullen
tolereren. Ook bij de plaatselijke verkiezingen in de federale hoofdstad wonnen
de Radikalen. Het was een zware tegenslag voor de democratie dat President
Ortiz op 3 juli zijn functie moest neerleggen vanwege zijn ziekte.~~~ Op 27 mei
werd de koopvaarder Uruguay door een Duitse onderzeeboot getorpedeerd en tot
zinken gebracht.~~~ Op 25 mei werd het nieuwe stadion (de
"Bombonera", de bonbondoos) van de voetbalclub Boca Juniors in
gebruik genomen. |
||
| 1941 | De betrekkingen met de USA werden
steeds slechter. In maart rapporteerde de Amerikaanse ambassadeur dat de Nazi's
in Argentinië een bijzonder grote macht bezaten en dat zij een staat in de
staat vormden. Na de Japanse aanval op Pearl Harbor weigerde Argentinië de
neutrale status te laten varen vanwege een eerdere Amerikaanse weigering op een
Argentijns voorstel in te gaan om de status van non-belligerentie te
aanvaarden, een stap op weg naar oorlogsdeelneming.~~~ In september werd een
nationalistische staatsgreep verijdeld. In de provincies Catamarca, San Juan en
Buenos Aires werd openlijk en zwaar gefraudeerd bij de regionale
verkiezingen.~~~ Op 16 october werd de Flota Mercante del Estado
(Staatskoopvaardijvloot) opgericht, hoofdzakelijk met gevorderde Duitse en
geallieerde scheepsruimte. |
||
| 1942 | Op 24 juni trad Roberto Ortiz af als
president. Hij overleed drie weken later.~~~ Bij verkiezingen in de federale
hoofdstad verloor de UCR van de socialisten. In december besloten beide
partijen tot de vorming van een coalitiepartij, de Unión
Democrática. |
||
| In maart werd in Argentinië de
GOU (Grupo Obra de Unificación, Groep ter Realisatie van Eenheid
of Grupo de Oficiales Unidos, Groep van Verenigde Officieren) opgericht,
een geheim genootschap van nationalistische legerofficieren, dat al snel binnen
het leger een grote invloed verwierf. Secretaris van deze groep werd Kolonel
Juan Domingo Perón (1895-1974). Terwijl de traditionele politieke
partijen (Unión Cívica Radical, Socialisten, liberalen)
plannen bespraken voor een brede volkspartij, beraamden de leden van de GOU een
militaire staatsgreep. Op 4 juni vond die staatsgreep plaats. Generaal Arturo
Rawson (1884-1952) werd president, maar twee dagen later werd hij afgezet door
zijn collega's en vervangen door Generaal Pedro P. Ramírez (1885-1962),
een van de invloedrijkste commandanten. Veel verzet tegen de putsch was er
niet, behalve vanuit de universiteiten, die dan ook snel onder staatstoezicht
werden geplaatst (augustus-oktober). Kolonel Perón werd benoemd tot chef
van het pas opgerichte Secretariaat van Arbeid en Sociale Zaken. De militairen
wilden graag een sterke nationale industrie opbouwen en daarvoor waren goede
arbeidsvoorwaarden onontbeerlijk. Perón kreeg de opdracht daarop toe te
zien en vooral ook goede betrekkingen met arbeiders en hun organisaties te
onderhouden. In december ontbond de regering alle politieke partijen, stelde
perscensuur in en voerde het godsdienstonderwijs in op alle staatsscholen.~~~
Onderwijl leek het erop dat Duitsland en zijn bondgenoten de oorlog zouden gaan
verliezen. In de Stille Oceaan behaalden de Amerikaanse strijdkrachten enkele
belangrijke overwinningen op de Japanners. Het Duitse leger leed een zware
nederlaag bij Stalingrad (2 februari) en de Russen begonnen een grootscheeps
tegenoffensief. De Duitsers werden ook verslagen in Noord-Afrika. Op 25 juli
gaf de Italiaanse koning bevel om Benito Mussolini, de fascistische
Duce, te arresteren. Zes weken later staakte Italië de deelneming
aan de oorlog als bondgenoot van Duitsland. Niettemin werd nog eens
onderstreept dat Argentinië een strikte neutraliteit zou blijven bewaren.
|
|||
|
|
Na een heftige discussie besloot
de GOU de betrekkingen met Duitsland te verbreken. De militaire regering
reageerde prompt en verbrak op 26 januari de betrekkingen met Duitsland en
Japan. Minder dan vier weken daarop dwongen Perón en andere GOU-leden
die tegen deze stap waren, President Ramírez en zijn Minister van
Buitenlandse Zaken tot aftreden. Generaal Edelmiro Farrell (1887-1980) werd
president (24 februari). Drie maanden later werd Kolonel Perón benoemd
tot Vice-president. Zowel in Argentinië als daarbuiten groeiden onderwijl
de bedenkingen tegen Perón. Zijn bedoelingen leken onduidelijk en zijn
methoden verwerpelijk.~~~ De regering van de VS vermoedde dat Perón een
heimelijke bondgenoot was van de Nazi's en maakte zich zorgen over de
militair-strategische situatie in Zuid-Amerika. In juni werd de Amerikaanse
ambassadeur uit Buenos Aires teruggeroepen. In augustus werden de Argentijnse
banktegoeden in de VS bevroren. Handel met Argentinië werd tot nader order
verboden. De regering in Washington begon ook een groot diplomatiek offensief.
De Amerikanen waren al sinds 1941 kwaad over de weigering van Argentinië
om samen met de geallieerden aan de oorlog deel te nemen zoals de meeste andere
landen van Midden- en Zuid-Amerika. Veel Argentijnen hadden echter sympathie
voor de geallieerde zaak. De bevrijding van Parijs (25 augustus) werd in Buenos
Aires bijna even uitbundig gevierd als in Parijs zelf.~~~ In Argentinië
groeide de steun voor Perón, onder meer via massale betogingen. |
||
|
|
De Amerikaanse pogingen om
Argentinië internationaal te isoleren hadden succes: in januari mocht de
Argentijnse delegatie niet deelnemen aan de vergadering van de Pan-Amerikaanse
Unie. Pas nadat Argentinië op 27 maart de oorlog had verklaard aan
Duitsland en Japan werd het isolement opgeheven. De VS erkende de regering
Farrell (19 april) en stuurde als ambassadeur Spruille Braden (1894-1978), een
rijke zakenman die vloeiend Spaans sprak. De positie van Perón kwam
onder steeds sterkere druk. De politieke partijen organiseerden
massabijeenkomsten, waarbij heftige kritiek op Perón werd geuit. De
grootste vakbond, de CGT (Confederación General de Trabajadores,
Algemeen Vakverbond) steunde Perón. Op 9 oktober werd Perón
gedwongen zijn functies neer te leggen en kort daarop werd hij disciplinair
gestraft en gevangengezet. Op 17 oktober vond een grote demonstratie plaats van
arbeiders, ten dele gemobiliseerd door Peróns minnares Eva Duarte
(1919-1952), die met succes de vrijlating eisten van Perón. Vijf dagen
later trouwde Perón met Eva Duarte, een populaire hoorspelactrice die
ook ambities had voor een carrière bij de film, maar die daar nauwelijks
het talent voor had. In november maakte de regering bekend dat er in februari
1946 algemene verkiezingen zouden worden georganiseerd. Zonder zich formeel
kandidaat te stellen begon Perón toch met een campagne (26 december).
|
||
| Op 12 februari stelde Juan Domingo
Perón zich kandidaat voor het presidentschap. De dag tevoren had het
Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken (State Department), in
samenwerking met de geheime dienst OSS, een "Blue Book"
gepubliceerd, waarin Perón en het militaire bewind werden beschuldigd
van collaboratie met de Nazi's. Ambassadeur Spruille Braden bemoeide zich
actief met de campagne van de anti-peronisten. Op bijeenkomsten van de
oppositie hield Braden vurige toespraken tegen Perón. Dat gaf
Perón de kans, bij zijn campagne de slogan "Braden o
Perón" te gebruiken ("Braden of Perón"). De
verkiezingen van 24 februari leverden Perón (1,5 miljoen stemmen) een
grote overwinning op. De UCR (Unión Cívica Radical) kreeg
1,2 miljoen stemmen. De verkiezingen werden beschouwd als de meest
democratische ooit in Argentinië gehouden. Perón kreeg tenslotte
alle provinciale besturen in handen, behalve van Corrientes. Op 4 juni werd
Perón geïnstalleerd als de nieuwe president. Zijn
regeringsprogramma was gericht op nationalisatie van de infrastructuur en de
productiemiddelen. De telefoonmaatschappij (3 september) en de spoorwegen in
Franse bezit werden genationaliseerd (17 november). De oppositie werd meteen
aan banden gelegd: op 10 augustus werd de provincie Corrientes onder toezicht
geplaatst van de federale overheid.~~~ Economisch stond het land er goed voor.
De tegoeden in het buitenland beliepen 1,7 miljard dollar. |
|||
|
|
Op 1 januari maakte de regering het
eerste Vijfjarenplan bekend. Net als in de Sovjet-Unie sinds de jaren 1920, en
net als in het Duitsland van Adolf Hitler en het Italië van Mussolini, zou
de economie in Argentinië voortaan worden bepaald door centraal
vastgestelde meerjarenplannen. Op 13 februari kocht de regering de resterende
75% van het spoorwegnet, die nog in buitenlandse (Engelse) handen was. Daarmee
was een oude droom verwezenlijkt. De spoorwegen waren inmiddels al wel
grotendeels gedekapitaliseerd, maar niettemin betaalde Perón er toch 150
miljoen pond sterling voor, ongeveer 600 miljoen dollar (toen ca. 2,4 miljard
gulden). Al geruime tijd hadden nationalisten ervoor gepleit om het reusachtige
spoorwegnet (45.000 kilometer) te nationaliseren. Het feit dat de spoorwegen
grotendeels in Engelse handen waren werd gezien als symbolisch voor de algehele
afhankelijkheid van de Argentijnse economie van de Engelse. Bijgevolg steeg de
populariteit van de Peronisten naar een ongekend hoogtepunt. De regering
bepaalde eveneens, dat minstens de helft van alle muziek op de radio
oorspronkelijk Argentijns moest zijn. Deze maatregel versterkte de reeds grote
populariteit van de tango. Voorts maakte Perón zich geliefd door de
invoering van het algemeen kiesrecht voor vrouwen (7 september).~~~ Ook werden
pogingen ondernomen om het Argentijnse prestige in het buitenland op te
vijzelen. Daartoe ondernam Eva Perón op 6 juni een grote reis naar
Europa, waar zij het Vaticaan bezocht, Spanje, Frankrijk en Groot
Brittannië. De presidentsvrouw, inmiddels meestal liefkozend
"Evita" genoemd, werd steeds belangrijker voor het bewind, waarvoor
ze met haar charisma en charme veel goodwill kweekte. Aan haar bemoeienis en
inzet bijvoorbeeld, was de invoering van het vrouwenkiesrecht voor een groot
deel te danken. Werkelijk respect oogstte Argentinië toen Bernardo Houssay
(1887-1970) als eerste Latijns-Amerikaan een Nobelprijs kreeg voor
wetenschappelijke prestaties, namelijk op het gebied van medicijnen en
fysiologie. De regering en de officiële media waardeerden de
onderscheiding minder omdat Houssay een tegenstander was van het Peronisme.
|
||
|
|
Ondanks de opvallende successen van de
regering van Perón, groeide de binnenlandse oppositie. Maar het klimaat
werd grimmig voor wie het niet eens was met de politiek van Perón en
daar in het openbaar uiting aan gaf. Eind januari werden verschillende
provincies onder toezicht geplaatst van de centrale overheid. De gezaghebbende
krant La Prensa, een bolwerk van het ouderwetse liberalisme, en kritisch
ten opzichte van Perón, kwam in ernstige problemen. Begin oktober werd
de levering van krantenpapier beperkt.~~~ Op de Olympische Spelen in Londen
behaalde de Argentijnse atleet Delfo Cabrera de gouden medaille op de marathon.
Het was de eerste keer dat een Latijns-Amerikaanse sporter een zwaar
atletieknummer won. |
||
|
|
De omvorming van de Argentijnse
maatschappij naar het inzicht van de Peronisten ging onverminderd voort. In
maart besloot de "Nationale Grondwetgevende Conventie", waaraan de
leden van de belangrijkste oppositiepartij de UCR niet deelnamen, om een nieuwe
grondwet aan te nemen. Kort daarna zwoer President Perón trouw aan de
nieuwe grondwet. De oude grondwet (uit 1853), de grootmoedigste en ruimste van
zowel Noord- als Zuid-Amerika, was afgeschaft.~~~ De nieuwe grondwet bood de
regering tal van mogelijkheden om op te treden tegen de oppositie. In november
werden de belangrijkste onafhankelijke kranten (La Prensa, La Nación,
Clarín en La Hora) onder staatstoezicht geplaatst. Ook de
kantoren in Buenos Aires van de Amerikaanse persbureaus Associated
Pressen United Press International, kwamen onder toezicht. In
december werd een aantal onafhankelijke civiele instellingen onder curatele
geplaatst: de ACA, (de Argentijnse Automobielclub), de elitevereniging
Jockey Club, alsmede twee banken, de Bank of London and South
America (BOLSA) en de Banco Francés del Río de la
Plata.~~~ Dankzij de groei van de welvaart in de afgelopen jaren (de
reële lonen in de steden waren met 60% gestegen sinds 1945) was de steun
voor Perón onder de bevolking vrijwel onverwoestbaar.~~~ Rijdend voor
Maserati behaalde de autocoureur Juan Manuel Fangio (1911-1995) voor het eerst
een Grand Prix in Europa. |
||
|
|
Op 1 januari opende President
Perón het "Jaar van de Bevrijder Generaal San Martín",
ter nagedachtenis aan de dood, honderd jaar daarvóór, van
José de San Martín (1778-1850), een militair die de
onafhankelijkheid van Argentinië had helpen consolideren. (San
Martín behaalde in 1817 enkele belangrijke overwinningen op de
pro-Spaanse troepen in Chili, en speelde in 1821 een hoofdrol bij de
onafhankelijkheid van Peru). De viering van het San Martín-jaar moest
ook de verbondenheid tot uitdrukking brengen tussen de Argentijnse
strijdkrachten en de bevolking. Vooral het leger was nog altijd een van de
steunpilaren van het Peronisme.~~~ In januari bleek dat Eva Perón kanker
had en niet zou genezen. Ook zij was een van de steunpilaren van het regime,
vooral door haar werk op het gebied van sociale zorg en liefdadigheid. Ter
ondersteuning van haar werk kreeg de "Fundación Eva
Perón" (Eva Perón-stichting), waarvan zij zelf de baas
was, veel extra overheidsgeld en bevoegdheden (oktober).~~~ Het Argentijnse
team werd na een overwinning op de VS wereldkampioen basketbal.~~~ Rijdend voor
Maserati behaalde de autocoureur Juan Manuel Fangio (1911-1995) voor het eerst
een Grand Prix in Europa: de Grote Prijs van Monte Carlo. |
||
|
|
Dit jaar stond in het teken van de
algemene verkiezingen, de eerste volgens de pas herziene grondwet. In afwijking
van voorheen mocht de zittende president zich onmiddellijk herkiesbaar stellen.
De kandidatuur van President Perón was dus een feit (22 augustus). De
grootste vakbond CGT en de "Partido Justicialista" (de
officiële naam van de Peronistische beweging) wilden graag dat Eva
Perón zich kandidaat stelde voor het Vice-presidentschap. Tien dagen
later moest zij echter onder druk van het leger het aanbod weigeren.~~~ Hoewel
enerzijds de macht, de invloed en de populariteit van het Peronisme met de dag
toenamen, groeide de weerstand ook aanmerkelijk. In januari staakten de
spoorwegarbeiders, hetgeen een psychologische klap bij het regime veroorzaakte.
Ook binnen het leger groeide de onvrede met het regime. Op 28 september leidde
Generaal Benjamín Menéndez een militaire opstand, die echter snel
werd onderdrukt. Aan de opstand nam ook Generaal Eduardo Lonardi deel Bij de
verkiezingen (11 november), mochten de Argentijnse vrouwen voor het eerst
stemmen. De stembuszege van Perón, met 4,75 miljoen stemmen tegen 2,4
miljoen voor de UCR, was geen verrassing.~~~ Op 17 oktober vond de eerste
televisie-uitzending plaats. De viering op het Plaza de Mayo, het hoofdplein
van Buenos Aires van de "Día de la Lealtad", (dag van
de trouw) de belangrijkste feestdag van het Peronisme, werd direct
uitgezonden.~~~ Prins Bernhard der Nederlanden bracht een officieel bezoek aan
Argentinië aan het hoofd van een grote Nederlandse delegatie. De prins
kwam om spoorwegmaterieel en wapens te verkopen, en toonde (namens de
Koninklijke Luchtmacht) grote belangstelling voor de Pulqui II, een
straaljager die in Argentinië was gebouwd door dr. Kurt Tank (1898-1983),
hoofdingenieur van de vroegere Duitse vliegtuigfabriek Focke Wulf. De
Pulquiwas het eerste straalvliegtuig dat in Latijns-Amerika werd gebouwd
en leek een aantrekkelijk en betaalbaar alternatief voor de toen verkrijgbare
Engelse en Amerikaanse toestellen.~~~ Op de Pan-Amerikaanse Spelen, die in
Buenos Aires werden gehouden, behaalden Argentijnse sporters grote successen.
Na de VS was Argentinië de tweede sportnatie van de Nieuwe Wereld. Fangio
werd voor het eerst wereldkampioen autoracen, rijdend voor Alfa Romeo. |
||
|
|
De dood van Eva Perón (26 juli)
dompelde een groot deel van het land in rouw. De begrafenisplechtigheid vond
plaats onder belangstelling van honderdduizenden mensen. Met Eva verdween een
gezichtsbepalend element in het regime. Weliswaar was Perón op 4 juni
nog geïnstalleerd voor een tweede, opeenvolgende ambtstermijn van zes
jaar, maar zonder "Santa Evita" miste zijn bewind iets
essentieels. De vijanden van Perón waren blij. Het Peronisme verloor
immers een deel van zijn aantrekkingskracht.~~~ De economische situatie was
rampzalig. Door de loonstijgingen van de afgelopen jaren was de vleesconsumptie
flink gestegen en daardoor was het exporteerbare volume vlees evenredig
gedaald, hetgeen tot moeilijkheden op de betalingsbalans leidde. Door een
misoogst moest Argentinië ook nog graan importeren. Sinds 1950 waren de
lonen gedaald met 25% als gevolg van de stabiliseringspolitiek. Buitenlandse
investeerders werden weer uitgenodigd. Maar de onderhandelingen met de
Standard Oil of New Jersey (Exxon) over boorconcessies lokten een golf
van protest uit onder nationalistische Peronisten. |
||
|
|
Verdere scheuren werden zichtbaar in
het Peronistische bewind. Op 9 april werd Juan Duarte (1914-1953), de broer van
Eva en de particulier secretaris van de president, dood aangetroffen. Hoewel
als officiële doodsoorzaak zelfmoord werd opgegeven, waren er ook tekenen
die wezen op een onvrijwillige, gewelddadige dood. Eventuele schuldigen werden
natuurlijk nooit gevonden. Tijdens een massabijeenkomst van de vakbond CGT op
15 april waar Perón het woord voerde, ontploften twee bommen die doden
en gewonden veroorzaakten. Na het einde van de bijeenkomst vernielde een
woedende menigte het gebouw van de Jockey Club en de verenigingslokalen
van de UCR en de socialisten.~~~ President Perón richtte zijn aandacht
op het buitenland. In februari bezocht hij Chili en tekende er een verdrag dat
moest leiden tot een economische unie tussen de beide landen. Met Paraguay werd
later een soortgelijk verdrag gesloten. Met Groot Brittannië kwam een
handelsovereenkomst tot stand. Het bezoek aan Argentinië van Milton
Eisenhower (1899-1985), als speciale afgezant van zijn broer Dwight
(1890-1969), de president van de VS, was van grote betekenis. De betrekkingen
met de VS werden voorzichtig genormaliseerd. De VS wilde Argentijnse steun in
de Koude Oorlog en Argentinië hoopte op Amerikaanse kredieten voor de
financiering van ambitieuze projecten.~~~ Pedro Leopoldo Carrera en Enrique
Navarra werden wereldkampioen biljarten, respectievelijk in het vrijbandstoten
en in het driebanden. |
||
|
|
In november waarschuwde Perón,
dat Peronistische organisaties in toenemende mate werden geïnfiltreerd
door rooms-katholieken. De vakbonden reageerden met een algemene staking als
steunbetuiging aan de president. De Argentijnse bisschoppen waren furieus en
verwierpen de beschuldigingen. Perón legde op 3 december het
rooms-katholieke toezicht op het onderwijs aan banden. Kort daarop legaliseerde
het Congres de echtscheiding. Hiertegen kwam de kerk in het geweer met een
pastorale brief die de nieuwe wet veroordeelde. Het conflict tussen kerk en
staat werd verder op de spits gedreven toen de regering Perón op 30
december bepaalde dat weer bordelen mochten worden geopend.~~~ De economische
betrekkingen met de Duitse Bondsrepubliek werden verstevigd. Duitse bedrijven
namen deel aan de opbouw van de Argentijnse staalindustrie.~~~ De bokser
Pascual Pérez (1926-1977), bijgenaamd "El Terrier", werd in
Tokio wereldkampioen in het vedergewicht en loste daarmee de langgekoesterde
hoop in van het Argentijnse publiek op een wereldtitel in deze populaire sport.
Fangio werd voor de tweede keer wereldkampioen autoracen. |
||
|
|
In maart gaf de Amerikaanse Eximbank
een lening voor de bouw van een staalbedrijf in San Nicolás. Daarmee
waren de betrekkingen met de VS in feite genormaliseerd.~~~ Het conflict met de
rooms-katholieke kerk werd steeds grimmiger. In april werd het
godsdienstonderwijs op staatsscholen afgeschaft en in mei keurde de senaat een
herziening van de grondwet goed, om kerk en staat te scheiden. In juni werden
enkele priesters gevangengezet op verdenking van samenzwering tegen de staat.
Op 11 juni maakten veel gelovigen gebruik van de massale processie op
Sacramentsdag om te protesteren tegen de regering. Enkele dagen later vond een
opstand plaats van de marine, het krijgsmachtonderdeel waar de sympathie voor
Perón steeds het geringst was. Met vliegboten gooiden de opstandelingen
bommen op het presidentspaleis, het Casa Rosada. De opstand mislukte
evenwel (16 juni). 's Avonds koelde een grote menigte Peronisten zijn woede op
een aantal kerken, die ze plunderden en in brand staken. Twee weken later namen
enkele ministers ontslag. In juli deed Perón nog een vergeefse oproep
tot nationale verzoening. Op 31 augustus bood Perón aan, af te treden,
waarop de CGT een algemene staking afkondigde als blijk van steun aan de
president. Op 16 september maakte een militaire staatsgreep onder leiding van
Generaal Eduardo Lonardi (1896-1956) een einde aan het bewind van Perón.
Deze staatsgreep staat bekend als de "Bevrijdingsrevolutie"
(Revolución Libertadora). Perón vluchtte in de Paraguayse
ambassade en van daar uit naar Paraguay (3 oktober). Na twee maanden werd
Generaal Lonardi door het leger afgezet, zogenaamd om gezondheidsredenen, maar
in werkelijkheid omdat hij volgens de felle antiperonisten niet krachtig genoeg
optrad tegen Peronisten. Lonardi wilde mild optreden tegen de Peronisten in het
leger en ontsloeg daarom alleen de hoogste commandanten die als zodanig bekend
stonden. Zijn opvolger was Generaal Pedro E. Aramburu (1903-1970). |
||
|
|
In januari werd het economische plan
van Raúl Prebisch (1901-1986) gepubliceerd. Prebisch bepleitte de opbouw
van een zware industrie die de grondstoffen moest leveren voor de productie van
kapitaal- en consumptiegoederen en zo de nationale industrie van de grond moest
tillen. Dat was alleen mogelijk achter hoge tolmuren. In grote trekken kwam het
plan overeen met de hoofdpunten van de economische politiek van ex-president
Perón. Het Peronisme als politieke beweging werd echter met alle macht
bestreden. Op 9 maart werd het dragen van Peronistische symbolen
(reverspeldjes) strafbaar gesteld. Op 10 oktober werd een "Commissie voor
de Verdediging van de Democratie" ingesteld, die het Peronisme en het
communisme moest bestrijden. De grondwet van 1949 werd afgeschaft en die van
1853 in ere hersteld. De wet op de echtscheiding werd herroepen.~~~ De steun
voor Perón was echter niet verdwenen. Op 9 juni vond een opstand plaats
van peronisten onder leiding van Generaal Juan José Valle. De opstand
mislukte en 27 personen werden standrechtelijk geëxecuteerd. Toch bleven
er Peronistische sympathisanten actief in het leger.~~~ Perón arriveerde
in augustus in zijn nieuwe ballingsoord, Caracas. In Venezuela was op dat
moment Kolonel Marcos Pérez Jiménez (1914-2001) aan de macht, die
een soort Peronistisch beleid probeerde te voeren.~~~ Juan Manuel Fangio werd
in het Italiaanse Monza voor de derde achtereenvolgende keer wereldkampioen
autoracen. |
||
|
|
President Aramburu kondigde de
terugkeer aan naar de democratie en beloofde verkiezingen te houden in het
(Argentijnse) najaar van 1958. Hij voegde er echter aan toe dat het
"monster" Perón nooit mocht terugkeren. In maart ontsnapte een
aantal Peronistische leiders uit de gevangenis in Río Gallegos (in
Patagonië) en vluchtte naar Chili. Onder hen bevonden zich de
"ideoloog" John William Cooke en Héctor Cámpora
(1909-1980). In september en oktober kondigden de "62 Peronistische
Organisaties" (een groep vakbonden) een paar algemene stakingen af als
protest tegen de regering.~~~ In december sloten Perón en de
presidentskandidaat van de UCR, Arturo Frondizi (1908-1995), een geheim akkoord
over de aanstaande verkiezingen. Perón zou zijn volgelingen instrueren
op Frondizi te stemmen. In ruil daarvoor zou Frondizi, als hij president werd,
geleidelijk aan de weg openen voor een herstel van het Peronisme.~~~ In Januari
werd de eerste Argentijnse kernreactor in gebruik genomen.~~~ Het Argentijnse
voetbalelftal werd in Lima kampioen van Zuid-Amerika. |
||
|
|
De algemene verkiezingen van 23
februari, waarvan de Peronistische partij was uitgesloten, eindigden met een
grote overwinning voor Arturo Frondizi, die vier miljoen stemmen verzamelde. De
belangrijkste andere kandidaat, Ricardo Balbín (1904-1981), kreeg er 2,5
miljoen. Frondizi's overwinning zou ondenkbaar zijn geweest zonder de steun van
de aanhang van de verbannen president Perón. De nieuwe president moest
allereerst de economie weer tot leven zien te wekken. Met een vriendelijker
wetgeving werden nieuwe kansen geschapen voor buitenlandse investeringen (4
december). Teneinde de export van rundvlees (een van de belangrijkste bronnen
voor buitenlandse valuta) te vergroten werd de
"veda"ingesteld: eens per week was de verkoop van rundvlees
aan binnenlandse consumenten verboden.~~~ Op 9 augustus had een incident plaats
met Chili over het eilandje Snipe, in de Zuidelijke Atlantische Oceaan.~~~ Eind
januari verliet Perón Caracas met zijn nieuwe vriendin, het
animeermeisje ("copera")Isabel Martínez, die hij in
Panamá had leren kennen. Perón moest Venezuela verlaten omdat het
regime van zijn vriend Pérez Jiménez omver werd geworpen. Het
nieuwe ballingsoord was de Dominikaanse Republiek. |
||
|
|
President Frondizi probeerde de
buitenlandse contacten te versterken en de economie te verbeteren. Tijdens zijn
officiële bezoek aan de VS (januari) verklaarde de president dat de
Argentijnse neutraliteit tot het verleden behoorde. Voortaan zou
Argentinië een betrouwbaar lid zijn van de westerse wereld. Deze
uitspraken hadden grote betekenis tegen de achtergrond van de machtsovername op
Cuba door Fidel Castro en zijn volgelingen (nieuwjaarsdag). In mei bracht de
Indonesische President Soekarno (1901-1970) een staatsbezoek aan
Argentinië, evenals de Israëlische minister van Buitenlandse zaken,
Golda Meïr (1898-1978).~~~ Voor het economische herstel rekende Frondizi
op zijn nieuwe minister van economische zaken, Alvaro Alsogaray (*1913). Diens
maatregelen werden echter verworpen de vakbonden, die stakingen en
protestbijeenkomsten organiseerden in september en november.~~~ Op 19 juni vond
een fel anti-peronistische militaire opstand plaats onder leiding van Generaal
Ossorio Arana. De beweging werd snel de kop in gedrukt. In september kwam
Generaal Toranzo Montero in opstand. De militairen waren bang dat Frondizi de
Peronisten vrij baan zou geven. In december begon een Peronistische
plattelandsguerilla in de suikerprovincie Tucumán, waar in de periode
juli tot september al grote arbeidsonrust was ontstaan onder de
plantagearbeiders. De guerrillastrijders, de "uturuncos",
werden geleid door Enrique Manuel Mena, bijgenaamde "comandante
Uturunco". Deze beweging werd ook geïnspireerd door het succes
van de guerrilla op Cuba, waar Fidel Castro (*1926) binnen een paar jaar de
dictatuur van Fulgencio Batista (1902-1975) had verslagen en verdreven. |
||
|
|
Op 3 januari maakte de politie
van Tucumán bekend dat de "uturuncos" in de provincie
waren verslagen. Het bewind van Frondizi kreeg te kampen met een steeds
sterkere oppositie, maar niet alleen vanwege het economische beleid. Op 23
januari demonstreerden huisvrouwen tegen de regeringspolitiek, die de kosten
van levensonderhoud flink duurder maakte. Ook de strijdkrachten waren
ontevreden. Het gerucht ging dat zij het vertrek zouden eisen van Frondizi. Om
de militairen gerust te stellen, benoemde de president op 15 oktober een nieuwe
minister van defensie, Generaal Rosendo Fraga.~~~ Adolf Eichmann (1906-1962),
een berucht Nazi-misdadiger (hij was verantwoordelijk voor de fabrieksmatige
moord op miljoenen Joden en Zigeuners), werd op 11 mei door agenten van de
Israëlische geheime dienst Mossadin Buenos Aires ontvoerd en naar
Israël gebracht om te worden berecht.~~~ Op 25 juli werd de staalfabriek
"Generaal Savio" in San Nicolás officieel geopend.~~~ In
januari verliet Perón de Dominikaanse Republiek, waar de politieke
situatie met de dag onzekerder werd. Nu vond Perón een verblijfplaats in
het Spanje van Generaal Francisco Franco (18-1975). |
||
|
|
In augustus ontving president
Frondizi de Cubaanse (van oorsprong Argentijnse) minister van industrie,
Ernesto "Che" Guevara (1928-1967). Dit was van grote betekenis want
de betrekkingen tussen Cuba en de VS waren zeer gespannen. De Amerikaanse
regering beschuldigde Fidel Castro ervan, een communistisch regime te willen
invoeren.~~~ Het verzet van vakbonden en arbeiders tegen de economische
politiek van Frondizi groeide. Een grote staking van spoorwegarbeiders (6
weken, eindigend op 10 december) zorgde voor flinke chaos. |
||
|
|
Onder dwang van het leger verbrak
Frondizi de diplomatieke betrekkingen met Cuba (8 februari). De militairen
werden op hun beurt onder druk gezet door hun Amerikaanse collega's, maar ook
zelf waren ze bang voor een communistische revolutie in Argentinië.~~~ Bij
regionale verkiezingen behaalden de Peronisten, die Frondizi volgens zijn
belofte aan Perón (1957) had laten meedoen, een overwinning in vijf
gebieden, waaronder het Federale District (Buenos Aires) en vier provincies (18
maart). Minister Alfredo Vitolo van binnenlandse zaken bood prompt zijn ontslag
aan nadat de Peronistische overwinningen nietig waren verklaard en de gebieden
onder toezicht van de centrale overheid waren geplaatst. De volgende dag stapte
de rest van het kabinet op. Generaal Aramburu eiste in een open brief het
aftreden van Frondizi. Op 28 maart voerde het leger een staatsgreep uit en
arresteerde president Frondizi. José María Guido (1910-1975), de
voorzitter van de Senaat, werd vervolgens benoemd tot president.~~~ In augustus
ontbrandde een lang sluimerend conflict in het leger. Er waren twee facties, de
"azules"en de "colorados", (respectievelijk
"blauwen" en "roden"), die het niet eens waren over de
hardheid waarmee tegen het Peronisme moest worden opgetreden. In september kwam
het in Buenos Aires tot een vuurgevecht tussen de twee partijen. De benoeming
van de als legalist bekend staande Generaal Juan Carlos Onganía
(1914-1995) tot legercommandant, bezegelde de overwinning van de
"azules". Deze factie, die een geleidelijke terugkeer naar een
normale democratie wilde, had vooral veel aanhang bij de cavalerie. De verwoede
anti-peronisten, tegenstanders van verkiezingen en golpistas
(coupplegers), de "colorados," werden dikwijls ook
"gorilas" genoemd. |
||
|
|
Het conflict tussen
"azules" en "colorados" ging een nieuwe ronde
in op 2 april met een opstand tegen de regering door de
"colorados" in samenwerking met de marine. Enkele dagen later
kwam de opstand ten einde toen een van de leiders, (ex-vice-president onder
Aramburu), Admiraal Isaac Rojas (1906-1993), werd gearresteerd.~~~ Op 7 juli
vonden presidentsverkiezingen plaats. De UCRP (een afsplitising van de UCR),
met lijsttrekker en presidentskandidaat Arturo Illia (1900-1983) behaalde met
2,4 miljoen stemmen de overwinning. Toch was dat niet meer dan 25% van het
totale electoraat. De andere kandidaten, Oscar Alende en Generaal Aramburu,
kregen respectievelijk 1,6 miljoen en 1,3 miljoen stemmen. Op 12 oktober, de
traditionele installeringsdag voor Argentijnse presidenten (de
"día de la raza", de dag dat Columbus de Nieuwe Wereld
ontdekte), aanvaardde Illia zijn functie.~~~ In augustus begon de ultrarechtse
stadsguerrillagroep Tacuara haar gewelddadige activiteiten met een beroving van
een bank in de hoofdstad, waarbij 14 miljoen pesos werden buitgemaakt. De
leider van de groep was José Baxter, later een van de leiders van de
Trotskistische ERP. De Tacuara-groep werd aanvankelijk gefinancierd door de
Arabische Liga. |
||
|
|
Het bewind van president Illia
was niet gezegend met een terugkeer van de dringend gewenste orde en rust in
het land. De extreemrechtse guerrillagroep Tacuara voerde haar acties op. Ook
van de andere kant van het politieke spectrum werd de druk groter: de CGT
dreigde met grote gecoördineerde acties (fabrieksbezettingen) als de
regering haar economische beleid niet snel veranderde. In mei bezette de CGT
1200 verschillende bedrijven en in juni begon een grote transportstaking. Bijna
4 miljoen arbeiders namen aan de acties deel. Onder druk daarvan voerde de
regering het minimumloon in.~~~ Steeds luider werd de roep om een terugkeer van
Perón. Verschillende Peronistische voormannen, onder wie ook
vakbondsleider Augusto T. Vandor (1923-1969), zetten een heimelijke terugkeer
van Perón op touw, de "Operación Retorno"
(operatie terugkeer). De poging mislukte toen Perón een tussenlanding
maakte in Rio de Janeiro. Daar werd hij door de Braziliaanse autoriteiten
ingerekend en het land uitgezet, terug naar zijn ballingsoord Madrid (2
december).~~~ Eind augustus verzocht de VN Groot Brittannië om
onderhandelingen te beginnen met Argentinië over de teruggave van de
Falkland/Malvinaseilanden. De Argentijnse piloot Miguel Fitzgerald vloog naar
de eilanden en plantte er de Argentijnse vlag om de eisen van zijn land kracht
bij te zetten (8 september). |
||
|
|
In het najaar (februari en maart)
werd het land opgeschrikt door een serie terroristische aanslagen.~~~ De
anti-Amerikaanse stemming werd sterk aangewakkerd door de algemene
verontwaardiging over de invasie van de mariniers van de VS in de Dominikaanse
Republiek, om er de bezittingen van Amerikaanse staatsburgers te beschermen.
Tijdens een grote protestdemonstratie van de CGT in Buenos Aires vielen
verschillende gewonden en een dode (12 mei). Ook de studenten organiseerden
grote demonstraties tegen de invasie.~~~ Op 10 december bereikte de expeditie
onder leiding van Kolonel Jorge Leal de Zuidpool. |
||
1966
|
Net als het leger enige jaren
daarvoor, werd nu de vakbeweging verscheurd door tweedracht. Ook hier had de
onenigheid te maken met Perón en het Peronisme. Namens Perón
verleende de derde vrouw van de ex-president, Isabel Martínez, steun aan
de secretaris van de CGT, José Alonso. Ook de "62
Organisaties" konden rekenen op de steun van Perón. Toen Alonso
bekendmaakte, dat Perón opdracht had gegeven om Augusto T. Vandor uit de
vakbeweging te verwijderen ontstond er een gewelddadige strijd tussen de
aanhangers van Vandor en die van Alonso, die op 10 februari uitmondde in
grootscheepse straatgevechten. In mei werden bij een schietpartij in een
café in Avellaneda, een industrievoorstad van Buenos Aires, drie
vakbondsleiders van de "metaal" doodgeschoten.~~~ Het leger maakte
zich grote zorgen over de steeds sterkere invloed van Perón op de
vakbeweging, vooral ook omdat de regering werkeloos bleef toekijken. De
geruchten over een aanstaande staatsgreep werden steeds sterker. Op 29 mei liet
de bevelhebber van het leger, Generaal Pascual Pistarini (*1915), doorschemeren
dat een staatsgreep nabij was. Verschillende media spraken zich ook openlijk
uit over de wenselijkheid van een militaire staatsgreep. Onder hen was ook de
gezaghebbende journalist Jacobo Timerman (1923-1999). Op 28 juni kwam de
verwachte staatsgreep. President Illia werd met geweld uit het
presidentiële paleis verwijderd en de volgende dag werd Luitenant-generaal
Onganía (die al met pensioen was) president. De staatsgreep en het
hervormingsprogram van samenleving en economie noemde men de
"Revolución Argentina". Enkele dagen later werden alle
politieke partijen bij decreet ontbonden. Op 29 juli werd bekendgemaakt dat de
universiteiten onder staatstoezicht kwamen en dat het afgelopen was met het
universitaire zelfbestuur. Met geweld werden de faculteiten 's avonds ontruimd
in de "nacht van de lange stokken" (noche de los bastones
largos).~~~ Op 28 september vond de "Operatie Condor" plaats,
waarbij nationalistische jongeren een vliegtuig kaapten en het dwongen om te
landen op de Falklands/Malvinaseilanden. Daarmee wilden zij de Argentijnse
aanspraken op de eilandengroep ondersteunen. |
||
|
|
In januari maakte de minister van
economische zaken, Alberto Krieger Vasena (*1920), zijn plan bekend voor het
herstel van de nationale economie. Het plan voorzag in een strenge
monetaristische politiek en in een grotere openstelling van Argentinië
voor buitenlandse investeringen. Voorwaarde was wel dat de lonen laag bleven en
dat tal van prijzen (voedsel, transport) vrij werden gegeven en dus zouden
stijgen. De CGT was mordicus tegen, verkondigde een algemene staking en stelde
andere acties in het vooruitzicht.~~~ In augustus kondigde president
Onganía maatregelen af ter bestrijding van het communisme. Bij wet
werden voortaan alle communistische activiteiten verboden. Het was een
opluchting voor het regime, dat op 10 oktober de charismatische Argentijnse
guerrillaleider "Che" Guevara (een held van de Cubaanse Revolutie)
werd doodgeschoten door Amerikaanse rangers tijdens zijn campagne in de
oerwouden van Bolivia.~~~ De voetbalclub Racing, uit Avellaneda, die gold als
een bolwerk van Peronistische krachten, won de wereldbeker voor clubs in een
wedstrijd tegen het Schotse Celtic Glasgow (4 november). |
||
|
|
Het probleem van de guerrilla
bleek hardnekkiger en dieper geworteld dan verwacht. Op 19 september werd in
Taco Ralo, in de provincie Tucumán, een Peronistische guerrillagroep
gevangengenomen, die opereerde in de geest van Fidel Castro en "Che"
Guevara. De leider was Envar El Kadre.~~~ Op 23 augustus werd Generaal
Alejandro Agustín Lanusse (1918-1996) benoemd tot nieuwe bevelhebber van
het leger.~~~ In mei voerde dokter Miguel Bellizi de eerste harttransplantatie
uit in Argentinië. Het was tevens een bewijs voor het hoge technische
niveau van de Argentijnse geneeskunde.~~~ Op 16 oktober won Estudiantes de la
Plata de wereldbeker voetbal voor clubs in een uiterst gewelddadige en
onsportieve wedstrijd tegen Manchester United. Verschillende spelers van
Manchester moesten met bloedende wonden op brancards van het veld worden
gedragen. |
||
|
|
In april vonden de eerste acties
plaats van de Peronistische stadsguerrillagroep FAL (Fuerzas Armadas de
Liberación, Bevrijdingsstrijdkrachten). Het doelwit was de
legerplaats Campo de Mayo, buiten de hoofdstad Buenos Aires. In november werden
bommen geplaatst bij de kantoren en vertegenwoordigingen van buitenlandse
ondernemingen.~~~ Het verzet tegen de regering Onganía nam sterk toe. In
mei braken protestdemonstraties uit in het hele land, maar vooral in de
belangrijke provinciesteden Rosario en Córdoba. Rosario werd onder
militair bestuur geplaatst. In Córdoba liep de situatie helemaal uit de
hand op 29 mei. De regering verloor er gedurende enkele dagen het gezag. Een
grote opstand van arbeiders en studenten hadden zich aaneengesloten tot wat
eigenlijk een revolutie was, de "cordobazo".Het leger moest
met grof geweld (14 doden) de orde herstellen. Eind augustus was er een
algemene staking in het hele land.~~~ Op 30 juni werd Augusto Vandor vermoord
in het hoofdkwartier van de vakbond die hij leidde, de UOM, de Bond van
Metaalarbeiders.~~~ De Rotterdamse voetbalclub Feyenoord won de wedstrijd om de
wereldbeker tegen Estudiantes de la Plata. |
||
|
|
Omdat hij de greep op de
gebeurtenissen aan het verliezen was werd president Onganía op 8 juni
door zijn collega's afgezet. Na een kortstondig interim-bestuur van de chefs
van de drie krijgsmachtonderdelen, werd Brigadegeneraal Roberto Marcelo
Levingston (*1920) tien dagen later zijn opvolger als president. Tot dat moment
was hij militair attaché in Washington (VS).~~~ De guerrilla, vooral in
de grote steden werd steeds sterker. In april werden politieposten en banken
met bommen opgeblazen. Eind mei werd ex-president Aramburu door de
Peronistische Montoneros ontvoerd. Zes weken later werd het stoffelijk
overschot van Aramburu gevonden. De leider van deze wraakactie was Mario
Firmenich (*1948). In september werden twee van zijn medeplichtigen door de
politie doodgeschoten bij een vuurgevecht. In juli werden aanslagen gepleegd op
personen en overheidsgebouwen in Buenos Aires, in de badplaats Mar del Plata en
in Santa Fe. Op 1 juli bezetten de Montoneros zelfs enige tijd het dorp La
Calera, in de provincie Córdoba. Eind augustus vermoordden de Montoneros
de voormalige secretaris van de CGT, José Alonso, die bij Perón
uit de gratie was gevallen.~~~ Temidden van het geweld organiseerde de CGT (9
oktober), nu geleid door de metaalarbeider José Ignacio Rucci, weer een
algemene staking.~~~ De onderzoeker Luis Federico Leloir (*1897) kreeg de
Nobelprijs voor Scheikunde. Het was de tweede keer dat een Latijns-Amerikaanse
geleerde deze onderscheiding kreeg. De eerste, Houssay, was ook Argentijn. |
||
|
|
Het was duidelijk dat ook
president Levingston niet kon regeren. Daarom werd hij op 23 maart afgezet en
enkele dagen later vervangen door Generaal Lanusse. Minister van binnenlandse
zaken Arturo Mor Roig (1914-1974) maakte bekend dat het verbod op politieke
partijen werd opgeheven. Daarmee was de eerste stap gezet op weg naar politieke
normalisering en een terugkeer naar de democratie. De nieuwe president riep de
bevolking op tot een algemene verzoening maar dat bleek vergeefs. Teneinde de
rust in het land te bevorderen besloot de regering de prijzen te bevriezen en
de salarissen en pensioenen te verhogen (2 september). Niettemin was dat voor
de CGT niet genoeg en daarom werd weer een algemene staking afgekondigd,
waaraan dit keer veel werknemers hun medewerking verleenden. De rust keerde dus
niet terug. In november en december braken overal wilde stakingen uit en werden
in het wilde weg aanslagen gepleegd.~~~ Perón benoemde Héctor J.
Cámpora, een trouwe en slaafse aanhanger van het Peronisme, tot zijn
afgezant in Argentinië. |
||
| 1972 |
Eind januari werd de Peronistische
partij (Partido Justicialista) weer officieel toegelaten. Kort daarop
werd bekend dat Perón voorstander was van de vorming van een brede
coalitie van verschillende partijen om bij de eerstvolgende verkiezingen de
overwinning te kunnen behalen. In juni werd Cámpora, gesteund door
Perón, de leider van de partij.~~~ Het politieke geweld nam echter hand
over hand toe en escaleerde nog verder. De guerrillagroep ERP
(Ejército Revolucionario del Pueblo, Revolutionair Volksleger)
ontvoerde en vermoordde Oberdan Sallustro, de directeur van Fiat. In Rosario
werd een hoge militair vermoord, en in het Sheratonhotel in Buenos Aires werd
een bom tot ontploffing gebracht. In augustus ontsnapte Roberto Santucho,
leider van de ondergrondse guerillagroep ERP, samen met twee anderen uit de
gevangenis van Trelew (Patagonië), kaapte een lijnvliegtuig en ontkwam
naar Chili. De strijdkrachten namen wraak door 16 gevangen terroristen zonder
pardon dood te schieten.~~~ Op 17 november bezocht Perón
Argentinië, maar werd zo goed afgeschermd door veiligheidsmaatregelen dat
hij geen contact kreeg met de bevolking. In december zei Perón dat hij
zich niet kandidaat zou stellen voor de komende presidentsverkiezingen. Namens
de "Frejuli" het Frente Justicialista de Liberación
(Justitialistisch Bevrijdingsfront), onder welke naam de Peronisten de
verkiezingen zouden ingaan, werd vervolgens Cámpora de kandidaat. |
||
1973
|
Bij de presidentsverkiezingen van 11
maart behaalde Frejuli 49% van de stemmen. Op 25 mei, de nationale feestdag,
werd Héctor Cámpora beëdigd als de nieuwe president. Op 14
juni vloog de president naar Spanje, niet voor een staatsbezoek maar om
Perón te komen ophalen. De terugkeer van Perón (20 juni) liep
echter uit op een groot drama. Onder de miljoenen mensen die zich bij de
luchthaven Ezeiza en langs de weg naar de hoofdstad hadden verzameld, braken
vuurgevechten uit. Terreurbestrijdingseenheden, leden van de geheime dienst en
eenheden van de verschillende stadsguerrillagroepen (alle zwaarbewapend),
probeerden elkaar uit te schakelen. Er vielen talloze doden en gewonden. Op 13
juli trad Cámpora onder dwang van Perón af als president. De
voorzitter van het huis van afgevaardigden, Raúl Alberto Lastiri
(1915-1978) volgde hem op als voorlopig president en schreef nieuwe
verkiezingen uit. Lastiri was de schoonzoon van José López Rega,
een van de naaste vertrouwelingen van Perón.~~~ Bij de verkiezingen (23
september) behaalde Perón bijna 62% van de stemmen. Kandidaat voor het
Vice-presidentschap was Isabel Martínez de Perón. Op 12 oktober
werd Perón voor de derde keer president.~~~ Aan het geweld kwam echter
nog geen einde. Verschillende hoge officieren werden vermoord en op 25
september werd de secretaris van de CGT, José Rucci, door de Montoneros
vermoord. De moord op Rucci duidde erop dat er binnen de Peronistische beweging
een verwoede strijd aan de gang was tussen de linker- en de rechtervleugel. |
||
|
|
Bij een grote 1-meibijeenkomst op
het Plaza de Mayo schold president Perón de Montoneros (de
half-ondergrondse Peronistische guerrillaorganisatie) uit voor melkmuilen
(imberbes) en idioten (estúpidos). Daarmee was het sluimerende conflict
tussen Perón en de jongerenorganisaties van het Peronisme, dat al
geruime tijd in het geniep werd uitgevochten, officieel erkend. De Montoneros
wilden dat Perón een socialistische revolutie zou ontketenen om de
samenleving radicaal te veranderen. Perón wilde er niets van weten en
ontpopte zich juist steeds meer als een steunpilaar van de gevestigde orde.
Tijdens de toespraak van de president verlieten de Montoneros demonstratief de
bijeenkomst en voerden hun offensief tegen de rechtervleugel van de partij,
tegen leger en politie en tegen concurrerende guerrillaorganisaties verder op.
Ook de andere guerrillagroepen schoten en moordden er op los, evenals de
geheime commando's van leger en politie. De slachtoffers waren vooral
hooggeplaatste en invloedrijke personen. In mei werd de priester Carlos Mujica
vermoord, in juli ex-minister van binnenlandse zaken Arturo Mor Roig, in
september de Chileense generaal Carlos Prats González (1915-1974), die
in Argentinië asiel had gekregen. Op 1 november vermoordden de Montoneros
Alberto Villar, de commandant van de federale politie.~~~ Op 1 juli overleed
president Perón. Hij werd opgevolgd door de Vice-president, zijn derde
vrouw Isabel, meestal kortweg sarcastisch "la
señora"genoemd. |
||
| 1975 |
Van een normale, vredige samenleving
was in Argentinië al geruime tijd geen sprake meer, maar nu dreigde het
land af te glijden naar een toestand van totale wetteloosheid en anarchie.
Linkse guerrillagroepen en geheime contraguerrillagroepen voerden een
regelrechte burgeroorlog. De regering bediende zich van de half clandestiene
AAA ("Triple-A", de Alianza Anticomunista Argentina), die werd
gerecruteerd uit politiemensen en militairen die 's avonds, gekleed in burger
maar rijdend in Ford Falcons met overheidsnummerplaten, aanslagen pleegden en
personen ontvoerden. Eind mei behaalde het leger een overwinning in de oorlog
tegen een groep guerrillastrijders in de suikerprovincie Tucumán. In
juni werd Jorge Born (*1934), de erfgenaam van Argentinië grootste
onderneming, bevrijd na de betaling van een losgeld van 60 miljoen dollar. Born
was in september 1974 gegijzeld door een groep Montoneros onder bevel van Mario
Firmenich. Dit was het grootste losgeld, ooit betaald. In de komende tijd
fungeerde het ten dele als krijgskas voor de Montoneros.~~~ De nieuwe minister
van Economische zaken, Celestino Rodrigo, devalueerde de peso en verhoogde de
basisprijzen. Deze harde maatregel heette in de volksmond de
"rodrigazo", de dreun van Rodrigo. Later bleek dat de inflatie
over het hele jaar 335% was geweest.~~~ Op 20 juli verliet José
López Rega (1916-1989) het land. Begonnen als korporaal bij de politie
en later chauffeur van generaal Perón, was hij opgeklommen tot de
particulier secretaris, tot minister van sociaal welzijn en tot de
belangrijkste adviseur van president Isabel Perón. López Rega,
bijgenaamd "Lopecito" (Lopezje) of "el brujo" (de
magiër), had miljoenen dollars uit de staatskas gestolen en was de
leidende figuur achter de acties van de AAA.~~~ In december kwam
luchtmachtgeneraal Orlando Jesús Capellini in opstand tegen de regering.
Kort daarop deed de ERP een grote en bloedige aanval op een kazerne in Monte
Chingolo. |
||
|
|
Op 24 maart had, na lang
aandringen vanuit belangrijke sectoren van de maatschappij, een staatsgreep
plaats van de drie krijgsmachtonderdelen. President Isabel Perón werd
afgezet en geïnterneerd. Luitenant-generaal Jorge Rafael Videla (*1925)
werd president. De andere leden van de junta waren Admiraal Emilio Massera
(*1925) en Luchtmachtgeneraal Orlando Agosti. Videla kondigde aan dat het land
nu radicaal zou veranderen. De hele maatschappij en de economie zouden grondig
worden gesaneerd en hervormd. Dit plan heette "Proceso de
Reorganización Nacional", meestal kort aangeduid als
"El proceso". In het nieuwe kabinet van 9 ministers zaten 7
militairen. Het was de meest militaire regering uit de geschiedenis van
Argentinië.~~~ De nieuwe minister van economie, José
Martínez de Hoz (*1925), wilde de overdreven gegroeide overheidssector
verkleinen, de macht van vakbonden beperken, en Argentinië's comparatieve
voordeel als landbouwnatie maximaal uitbuiten. Daarvoor was een monetaristisch
beleid nodig en moesten de protectionistische invoerrechten drastisch naar
omlaag. De kunstmatig hoge peso luidde een periode in van ongehoorde
speculatie. Dit was de tijd van "plata dulce", (zoetsmakend
geld, of "sweet money").~~~ De strijd tegen de guerrilla
(doorgaans "guerra sucia", vuile oorlog genoemd) werd met
voortvarendheid aangepakt. Op 19 juli werd de leider van de ERP, Mario Roberto
Santucho (1936-1976), doodgeschoten bij een gevecht. De ERP was al grotendeels
uitgeschakeld in Tucumán in een grootscheepse anti-guerrilla-actie van
het leger. De enige andere guerrillagroep die nu nog overbleef waren de
Montoneros. De hardheid van de repressie van het nieuwe bewind bleek in
september, toen in La Plata een aantal middelbare scholieren werd ontvoerd en
vermoord. Hun enige misdrijf was dat ze hadden gedemonstreerd voor speciale
bustarieven. |
||
| In april werd de directeur van
het gezaghebbende dagblad La Opinión, Jacobo Timerman gearresteerd. Na
zijn vrijlating, geruime tijd later, schreef Timerman een boek dat een
indringend beeld schetste van de systematische mishandeling en marteling van
politieke gevangenen. Timerman werd gearresteerd in samenhang met "el caso
Graiver" (de zaak Graiver), omdat zijn vroegere compagnon, David Graiver,
ervan werd verdacht geld wit te wassen voor de Montoneros. Graiver was in 1975
bij een vliegtuigongeluk om het leven gekomen.~~~ De strijd tegen de guerrilla
ging gewoon door. Wel vonden er nog ruim 600 aanslagen plaats, maar de
guerrilla had nog maar minder dan de helft van de leden van twee jaar daarvoor.
De eerste groep van veertien moeders van verdwenen kinderen begon een stille
omgang op het Plaza de Mayo. De regering kon er niets tegen doen omdat de
vrouwen alleen maar vroegen waar hun kinderen waren gebleven en verder niets
ten nadele van de autoriteiten riepen, schreven of zeiden. Deze actie bleek
uitermate effectief en bracht de regering in steeds grotere verlegenheid~~~ In
mei werd bekend dat de arbitrage in het geschil tussen Argentinië en Chili
over de soevereine rechten op drie kleine eilanden in het Beagle Kanaal (Nueva,
Lennox en Picton), ten gunste van Chili was uitgevallen.~~~ Hoewel het regime
van Videla vocht tegen het communisme in eigen land, trad in augustus een
verdrag met de Sovjet-Unie in werking dat voorzag in brede samenwerking op het
gebied van de handel, de techniek en de wetenschap. Het verdrag was nog een
erfenis van de regeringen Perón.~~~ De tennisser Guillermo Vilas
(*1952), bijgenaamd "Willy", werd open Amerikaans kampioen op Forest
Hills ("US Open"). |
|||
|
|
De belangrijkste gebeurtenis van
het jaar was zonder meer het wereldkampioenschap voetbal. Over de hele wereld
waren er mensen die heftig protesteerden tegen het evenement in
Argentinië, en die eisten dat het kampioenschap zou worden geboycot
vanwege de grove en aanhoudende schendingen van de rechten van de mens door de
militaire junta. Ook in Nederland was er veel protest tegen de deelneming van
het Nederlands elftal. Uiteindelijk nam Nederland deel zonder Johan Cruijff
(*1947), 's werelds beste voetballer. Nederland verloor de eindstrijd met 3:1
van het Argentijnse elftal (25 juni). Voor de gelegenheid was Buenos Aires
verfraaid en opgepoetst. Het militaire regime probeerde zich van zijn beste
kant te tonen aan de buitenwereld.~~~ In december werd het Zweeds-Argentijnse
meisje Elena Holmberg ontvoerd en tenslotte na marteling vermoord, naar later
bleek door luitenant Alfredo Astiz (*1950) van de Argentijnse marine. Astiz
leidde een beruchte eenheid die zich te buiten ging aan wreedheden en
moordpartijen tegen weerloze slachtoffers. Zo werd ook het buitenland betrokken
bij de schendingen van de mensenrechten in Argentinië. Er werden ook
staatsburgers uit Spanje, Duitsland en Frankrijk ontvoerd en vermoord.~~~ In
januari verklaarde de regering dat Argentinië de arbitrage-uitspraak in
het geschil met Chili niet wenste te erkennen. Eind november brachten Koning
Juan Carlos I van Spanje (*1938) en Koningin Sofia (*1938) een staatsbezoek aan
Argentinië. |
||
|
|
In september bezocht een
delegatie van de Inter-Amerikaanse Commissie voor Mensenrechten
Argentinië. De delegatie deed een aantal aanbevelingen voor de verbetering
van de situatie en overhandigde de regering een lijst met de namen van bijna
6000 personen die waren vermist in de periode van januari 1975 tot mei 1979.~~~
Aan het politieke geweld was nog geen einde gekomen. Aanslagen op
vooraanstaande personen gingen door, evenals de represailles van de regering
tegen wat er nog over was van de guerrilla.~~~ In december verliet Robert Cox
het land. Cox, hoofdredacteur van de gezaghebbende krant The Buenos Aires
Herald die zich niets van de censuur aantrok, ontving voortdurend
doodsbedreigingen. |
||
|
|
De militaire regering begon
internationaal en intern in moeilijkheden te komen. De verwachte heilzame
effecten van de economische hervormingen lieten op zich wachten. In oktober
werd ook in Argentinië de BTW ingevoerd, hetgeen de prijzen verder de
hoogte indreef. Voorlopig groeide alleen de buitenlandse schuld en daalde de
productie van de eigen industrie die niet meer kon concurreren tegen
buitenlandse importen. Zelfs vanuit het leger werden de eerste protesten
gehoord.~~~ In februari publiceerde het Amerikaanse State Department een
rapport over de mensenrechten in Argentinië dat de regering ernstig in
verlegenheid bracht. De verkiezing van Ronald Reagan (*1911) tot president van
de VS in november werd door de junta enthousiast begroet. Reagan was een
verklaard tegenstander van het "internationale communisme" en liet
zich lovend uit over de acties van het Argentijnse bewind.~~~ De advocaat
Adolfo Pérez Esquivel (*1931) ontving de Nobelprijs voor de vrede, voor
zijn werk ter bescherming van de rechten van de mens in Argentinië. Het
was de tweede Argentijn, na Carlos Saavedra Lamas in 1936, die deze prijs
kreeg.~~~ Volgens de volkstelling had Argentinië 27,9 miljoen inwoners.
|
||
|
|
Op 3 februari, na de
zomervakantie, zorgde een devaluatie van de peso voor grote paniek.
Honderdduizenden probeerden de spaarcenten die ze nog hadden te wisselen tegen
dollars. Volgens de beslissing van de militairen die in feite de macht hadden
(de junta), moest president Videla op 29 maart wegens zijn uiteindelijk falende
beleid het veld ruimen voor Luitenant-generaal Roberto Eduardo Viola
(1924-1994). De nieuwe president genoot vooral in Washington DC groot aanzien
en vertrouwen. Viola hield het echter nauwelijks een jaar uit en faalde net als
Videla om orde en rust en vooral economische bloei teweeg te brengen. Daarom
moest President Viola op 22 december plaatsmaken voor Luitenant-generaal
Leopoldo Fortunato Galtieri (*1926), de commandant van het leger.~~~ In
Italië werd een arrestatiebevel uitgevaardigd tegen Licio Gelli (*1919),
grootmeester van de vrijmetselaarsloge P-2, die ook een nauwe vriendschap
onderhield met de voortvluchtige José López Rega en met het
Juntalid Admiraal Emilio Massera. De P-2 Loge was betrokken bij een reeks
politieke en financiële schandalen, met name het faillissement van de
Banco Ambrosiano, een bank die voor het Vaticaan werkte. |
||
|
|
De tegenstand tegen de regering
groeide. De verboden vakbonden, waaronder de CGT, werden steeds stoutmoediger.
Op 30 maart werd een grote demonstratie door de politie hardhandig
neergeslagen.~~~ Inmiddels was de regering begonnen met een geheim plan om de
Falkland/Malvinas-eilanden weer voor Argentinië in bezit te nemen. De
verwachting was dat een dergelijke actie in een keer zou zorgen voor de zo
dringend gewenste populariteit voor het regime. Ook de vakbonden en de
oppositie kon zo de mond worden gesnoerd. Op 2 april werden de eilanden bezet
door de Argentijnse strijdkrachten. De Britse premier Margaret Thatcher, die
het in eigen land ook te stellen had met een lastige vakbeweging, greep de kans
aan om haar macht en populariteit te vergroten. Gesteund door de VS, door een
enthousiaste publieke opinie en door een slaafse pers, presenteerde Thatcher
zich als een herboren Churchill die in naam van de beschaving en de democratie
ten strijde trok tegen dictatuur en repressie. De grote Britse strijdmacht die
naar de eilanden werd gezonden versloeg de incompetent geleide Argentijnse
troepen. De oorlog kostte het leven aan 250 Britse soldaten en meer dan 1000
Argentijnen. Op 2 juni waren de eilanden weer in Britse handen. De Argentijnse
marine durfde na het verlies van de kruiser Belgrano (getorpedeerd door een
vijandelijke onderzeeboot) niet meer uit te varen. De landmacht faalde ook en
alleen de luchtmacht weerde zich door de vijand gevoelige verliezen toe te
brengen. Tijdens de oorlog bracht Paus Johannes Paulus II een officieel bezoek
aan Argentinië.~~~ President Galtieri, die was veranderd in een nerveuze
alcoholicus, moest snel vertrekken. Hij werd op 1 juli opgevolgd door
Generaal-majoor Reynaldo Benito Antonio Bignone (*1928). Er bleef de
militairen, die nu alle respect en prestige hadden verloren, niets anders over
dan een transitie naar de democratie voor te bereiden. De economie verkeerde in
een desastreuze toestand. De buitenlandse schuld bedroeg ruim 40 miljard dollar
en de jaarinflatie beliep 210%. |
||
|
|
President Bignone leidde de terugkeer
naar de democratie. Sommige maatregelen, zoals die van het verbod op stakingen,
waren geheel overbodig. Daarvoor al vond een uiterst succesvolle algemene
staking plaats (28 maart).~~~ Op 23 september werd wet nummer 22.294
afgekondigd, die bepaalde dat automatisch amnestie werd verleend aan allen die
zich aan gewelddaden hadden schuldig gemaakt in de periode tussen 25 mei 1973
en 17 juni 1982. Deze zelfbeschermende maatregel lokte een breed protest uit
onder de bevolking. Op 29 oktober werd de staat van beleg opgeheven, die al
sinds 1974 van kracht was.~~~ Bij de verkiezingen van 30 oktober behaalde de
kandidaat van de UCR, Raúl Ricardo Alfonsín (*1927), 52% van de
stemmen. Op 10 december werd Alfonsín als president beëdigd. |
||
|
|
In september overhandigde de
schrijver Ernesto Sábato, voorzitter van de Commissie tot Onderzoek naar
de Verdwijningen van Personen (Conadep) zijn verslag aan president
Alfonsín. Er was een lijst bijgevoegd met de namen van bijna 9000
personen van wie vaststond dat ze tijdens het militaire bewind spoorloos waren
verdwenen.~~~ César Milstein (*1927)ontving als derde Argentijn en als
derde Latijns-Amerikaan een wetenschappelijke Nobelprijs, namelijk voor
fysiologie en medicijnen.~~~ De economie was er vreselijk slecht aan toe. De
inflatie bedroeg gemiddeld bijna 2% per dag en kwam uit op een jaartotaal van
687,8%. |
||
|
|
Op 14 juni maakte de minister van
economische zaken, Juan Vital Sourrouille, een nieuw monetair plan bekend, dat
de Argentijnse munt moest saneren. De waarde van de nieuwe munteenheid, de
Austral, werd vastgesteld op 1000 oude Pesos Argentinos. De economie liet zich
echter niet zo maar saneren. De inflatie bedroeg meer dan 300%.~~~ Bij de
verkiezingen van 3 november voor een gedeeltelijke vervanging van de zetels in
het Congres won de UCR een relatieve meerderheid van 43%.~~~ De democratie was
in elk geval stevig gevestigd. Dat was al eerder gebleken, toen een reeks
bomaanslagen van verschillende groeperingen geen resultaat bleken te hebben. De
staat van beleg, die gedurende twee maanden van kracht was (oktober-november)
bleek afdoende.~~~ Op 9 december werd het vonnis geveld in het proces tegen de
leiders van de militaire junta's die het land sinds 1976 hadden bestuurd.
Luitenant-generaal Videla en Admiraal Massera kregen levenslang, drie andere
leden kregen kortere gevangenisstraffen. Generaal Galtieri, Admiraal Jorge
Anaya en Luchtmachtgeneraals Basilio Lami Dozo en Graffigna werden
vrijgesproken van schendingen van de mensenrechten. |
||
|
|
Het hooggerechtshof veroordeelde de
Juntaleden die verantwoordelijk waren voor de oorlog om de
Malvinas/Falklandeilanden tot lange gevangenisstraffen. Generaal Galtieri kreeg
12 jaar, Admiraal Anaya 14 jaar en luchtmachtgeneraal Lami Dozo 8 jaar.~~~ De
vakbonden organiseerden algemene stakingen (24 januari, 25 maart, 13 juni) uit
protest tegen het economisch beleid van de regering. De regering kwam deels aan
hun eisen tegemoet, door een loonsverhoging van 8,5% toe te staan (9 mei).~~~
Behalve de vakbonden was ook het leger ontevreden. Bij een bezoek aan een
legerkamp in Córdoba werd de president nadrukkelijk bedreigd met een
bomaanslag. (19 mei). Op 23 december werd de punto final-wet aangenomen, die
bepaalde dat er geen vervolgingen meer zouden plaatsvinden tegen militairen
wegens misdaden in de periode 1976-1983.~~~ In de winter nam het Huis van
Afgevaardigden een echtscheidingswet aan. Volgens de wet mochten gescheiden
personen na een jaar weer hertrouwen. De rooms-katholieke kerk protesteerde
vergeefs. Al jarenlang waren Argentijnen gewoon om in Montevideo zich te laten
scheiden, maar ze mochten dan niet hertrouwen. Ongeveer 3 miljoen personen (10%
van de totale bevolking) leefden inmiddels "in zonde" bij elkaar
omdat de Argentijnse wet een tweede huwelijk verbood.~~~ Op 25 maart won de
Argentijnse film La historia oficial, geregisseerd door Luis Puenzo, (*1945)
een Oscar voor de beste buitenlandse film. Op 14 juni stierf Jorge Luis Borges
(1899-1986), Argentinië's belangrijkste en beroemdste schrijver. Borges
had een grote invloed op andere schrijvers in binnen- en buitenland en werd
herhaaldelijk beschouwd als kandidaat voor de Nobelprijs. Aangezien hij echter
niet "politiek correct" was en aangezien Argentinië lange tijd
internationaal werd veroordeeld vanwege de schendingen van mensenrechten, kreeg
Borges de prijs uiteindelijk niet. |
||
|
|
De ontevredenheid binnen het
leger over de politiek van de regering (de aanhoudende onzekerheid over
rechtsvervolgingen, de bezuinigingen, het prestigeverlies na de terugkeer van
de democratie) leidde tot enkele ernstige crises. Op 15 april weigerde majoor
Ernesto P. Barreiro te verschijnen voor een civiele rechtbank en vluchtte naar
een basis van de luchtmobiele eenheid in Córdoba. De volgende dag kwam
overste Aldo Rico op de Infanterieopleidingsschool op het grote legerkamp Campo
de Mayo (bij Buenos Aires) in opstand tegen de regering. Zo begon de crisis van
de Heilige Week. Dankzij tactvol optreden wist president Alfonsín de
crisis te bezweren.~~~ Het congres nam de obediencia debida-wet aan, die
bepaalde dat militairen, die zich tijdens de militaire dictatuur bij het
opvolgen van bevelen hadden schuldig gemaakt aan de schending van de rechten
van de mens, niet strafbaar waren. Bij de verkiezingen voor de provinciale
regeringen (6 september) behaalde de Peronistische partij grote winst. Antonio
Cafiero werd gouverneur van de belangrijke provincie Buenos Aires. |
||
| 1988 |
Nog altijd was het binnen het leger
onrustig. In januari kwam overste Aldo Rico weer in opstand, nu in Monte
Caseros (Provincie Córdoba), waar hij was geïnterneerd in
afwachting van verdere disciplinaire maatregelen. Op 3 december kwam kolonel
Mohamed Alí Seineldín in opstand. Zowel Rico als
Seineldín, beiden veteranen van de oorlog tegen Engelsen in 1982,
behoorden tot elite-eenheden. Omdat zij en hun manschappen hun gezichten
volgens commandogebruik verfden in camouflagekleuren stonden ze bekend als de
"verfgezichten", ("los carapintadas").~~~ Tijdens de
twaalfde algemene staking die de CGT tegen de nationale regering organiseerde,
kwam het tot ernstige incidenten op en bij het Plaza de Mayo (9 september). |
||
|
|
De militaire protestbeweging
"Todos por la Patria" (allen voor het vaderland), onder
aanvoering van Enrique Gorriarán Merlo, probeerde de kazerne La Tablada
te bezetten. Loyale legeronderdelen maakten een einde aan de opstand. Daarbij
vielen 35 doden. President Alfonsín bleek ook niet in staat de
economische moeilijkheden op te lossen. Onder zijn leiding gleed het land
steeds verder de chaos in. Op 7 februari zorgde een devaluatie voor dolle
paniek in de financiële wereld, vooral in de "city" van Buenos
Aires. Op 19 mei, kort na de presidentsverkiezingen werden in verschillende
steden winkels en supermarkten geplunderd. Eén ding had Alfonsín
wel goed voor elkaar: hij had het land weer moreel aanzien gegeven door zonder
plichtplegingen de hoofdschuldigen van de excessen in de "vuile
oorlog" voor het gerecht te slepen.~~~ Bij de presidentsverkiezingen van
14 mei won de PJ, de Peronistische partij, met bijna 50% van de stemmen. Een
maand later maakte Alfonsín bekend dat hij eerder wilde aftreden. Drie
weken daarna werd de winnaar van de verkiezingen, Carlos Saúl Menem
(*1930, van Libanese afkomst), beëdigd als president. De familie van de
vrouw van Menem, Zulema Yoma (eveneens van Arabische origine), was nauw
betrokken bij de internationale smokkel van verdovende middelen. Dat kon de
kiezers weinig schelen, zolang Menem maar aan hun verwachtingen beantwoordde en
een goed economisch beleid voerde.~~~ Menem begon meteen met een energieke
economische politiek. Hoewel van hem als Peronist verwacht mocht worden dat hij
een meer socialistisch beleid zou voeren, bleek hij het tegendeel te doen.
Menem ontpopte zich als een neoliberaal en voerde net zo'n economische politiek
als de militaire junta van Videla. Op 1 september werd de verliesgevende ENTel,
de staatstelefoonmaatschappij, geprivatiseerd.~~~ Op 30 september werden de
stoffelijke resten van Brigadier Juan Manuel de Rosas (1793-1877, de
nationalistische gouverneur van Buenos Aires in de periode 1829-1852) naar
Argentinië gebracht. |
||
|
|
Op 5 februari werden de diplomatieke
betrekkingen met Groot Brittannië hersteld, na een breuk sinds 1982. In
september stuurde Argentinië twee marineschepen naar het Nabije Oosten om
deel te nemen aan de blokkade tegen Irak, dat Koeweit had bezet. President
George Bush van de VS bracht op 5 december een officieel bezoek aan
Argentinië.~~~ Op 3 december vond weer een opstand plaats van de
carapintadas, opnieuw onder leiding van Kolonel Seineldín. Deze
keer werd de opstand met grof geweld en veel bloedvergieten (12 doden, 200
gewonden) neergeslagen. Het gezag van het burgerlijke bestuur kon niet meer
worden aangetast.~~~ Op 29 december verleende president Menem gratie aan de
militairen die gevangen zaten wegens hun misdaden in de periode 1976-1983.
Tegelijkertijd verleende Menem gratie aan zijn persoonlijke vriend, Mario
Firmenich, leider van de Montoneros, die zich lange tijd in Rome had
schuilgehouden. Firmenich werd beschuldigd van een hele serie moorden en
terroristische aanslagen. De maatregel lokte een groot protest uit onder
mensenrechtenorganisaties, vakbonden en studenten. Menem liet zijn vrouw
verwijderen uit de presidentiële residentie in Olivos. Kort daarop
scheidden zij.~~~ De economie herstelde zich nog niet. De inflatie over het
hele jaar bedroeg 1344%. Op 21 november werd de staatsluchtvaartmaatschappij
Aerolineas Argentinas verkocht aan het Spaanse Iberia. |
||
|
|
Na enige tijd van krachtdadig maar
ongecoördineerd economisch beleid benoemde Menem in januari Domingo
Cavallo (*1946) tot minister van economische zaken ter vervanging van zijn
vriend Antonio Erman González (*1935). Eind maart werd een belangrijk
besluit genomen: de nieuwe nationale munt zou inwisselbaar zijn tegen de
dollar. Voortaan zou er alleen nieuw geld kunnen worden gedrukt op grond van
een gelegenheidswet die moest worden goedgekeurd door het Congres. Daarmee
moest worden voorkomen dat, zoals in het verleden, de overheid, of autonoom
opererende overheidsdienaren en -instanties, eigenmachtig geld zouden drukken.
Dat was een van de belangrijkste oorzaken van de bij tijd en wijle torenhoge
inflatie. Amira Yoma, schoonzuster en persoonlijk secretaris van de president,
moest aftreden vanwege haar betrokkenheid bij het witwassen van drugsgelden
("Narcogate").~~~ Op 26 maart ondertekende Argentinië in
Asunción het verdrag voor de vorming van de Mercosur, de
gemeenschappelijke markt met Brazilië, Paraguay en Uruguay.~~~ In november
werd een wet van kracht, volgens welke minstens 30% van alle kandidaten van
politieke partijen bij verkiezingen vrouw moest zijn.~~~ Uit de volkstelling
bleek, dat Argentinië 32,6 miljoen inwoners had. |
||
|
|
Op 1 januari kwam de nieuwe munt
in omloop: de peso (teken: $). De waarde was gelijk aan de dollar. De politiek
van de regering kon de goedkeuring van de vakbonden niet wegdragen. Begin
november organiseerde de CGT de eerste algemene staking tegen de regering
Menem. Toch bleek de nieuwe economische politiek te werken. De verkoop van
staatsbedrijven bracht de regering meer dan 20 miljard dollar op. Daarmee werd
de kostbare monetaire politiek grotendeels gefinancierd. De economische groei
bedroeg 6,5%, hoger dan in enig jaar gedurende het recente verleden. De
inflatie was eindelijk beteugeld en bedroeg slechts 10,5%.~~~ Op 17 maart
ontplofte een krachtige bom, geplaatst door Iraanse terroristen, in de
Israëlische ambassade in de hoofdstad. Er waren 18 doden en 250
gewonden.~~~ De tennisspeelster Gabriela Sabatini (*1970) won het open
kampioenschap van de VS.~~~ Het noorden werd geteisterd door een
cholera-epidemie. |
||
| 1993 |
De periodieke verkiezingen in
oktober leverden belangrijke overwinningen op voor de Peronisten. De politiek
van Menem en zijn economische adviseurs werd daarmee grotendeels gelegitimeerd
en ondersteund. |
||
|
|
Op 22 augustus werd in Santa Fe, waar
een speciale vergadering voor de herziening van de grondwet bijeen kwam, de
nieuwe grondwet aangenomen. Voortaan was directe herverkiezing van de president
mogelijk, maar de ambtstermijn werd gereduceerd van zes naar vier jaar. Ook
werd een nieuwe functie ingesteld, die van ministerieel coördinator, een
soort eerste minister, naar Spaans voorbeeld. Na een incident waarbij een
dienstplichtige het leven verloor, besloot President Menem de dienstplicht af
te schaffen.~~~ Het Amerikaanse televisiestation ABC onthulde dat Erich Priebke
(*1912), die in 1944 als Duits officier bij Rome meer dan 350 personen als
represaille had laten doodschieten, in San Carlos de Bariloche woonde.
Italië vroeg en verkreeg zijn uitlevering.~~~ Op 18 juli werd weer een
terroristische aanslag gepleegd. Ditmaal op een Joodse
liefdadigheidsinstelling, de AMIA (Asociación Mutual Israelita
Argentina), in Buenos Aires. Er waren 84 doden en ruim honderd gewonden.
Een heel huizenblok werd volkomen vernield. Ook nu waren de daders vermoedelijk
Libanezen.~~~ Vélez Sarsfield won de wereldbeker voetbal voor clubs in
Milaan. |
||
|
|
Op 15 maart kwam de zoon van
president Menem, Carlos Facundo, om het leven toen de helikopter waarin hij
vloog, neerstortte. Hoewel het vermoedelijk een moordaanslag betrof, gaf de
president opdracht, geen onderzoek in te stellen. Daardoor laadde hij sterk de
verdenking op zich dat allerlei verhalen over illegale activiteiten in de
onmiddellijke omgeving van de president juist waren.~~~ Bij de
presidentsverkiezingen van 14 mei werd Menem herkozen met 50% van de stemmen.
De kandidaat van de UCR, Horacio Massaccesi (*1948), kreeg maar 17%. De andere
kandidaat, José Octavio Bordón, een voormalige Peronist, die nu
aan het hoofd stond van de gelegenheidspartij Frepaso, kreeg 29%.
Eduardo Bauzá (*1939) werd benoemd in de nieuwe functie van ministerieel
coördinator (september).~~~ De economie kon zich herstellen van de
"tequila crisis", zoals de crisis die in december 1994 in Mexico was
begonnen bekend stond. De inflatie bedroeg slechts 3,5%, maar de economische
groei was negatief (4,5%). Ernstiger was het probleem van de werkeloosheid
(20%), een relatief nieuw verschijnsel in een land, dat tot ongeveer 1985
steeds volledige werkgelegenheid had gekend.~~~ In juli werd een ruzie met
Brazilië beslecht. Argentinië klaagde erover dat Brazilië, in
strijd met de Mercosur bepalingen, de invoer van Argentijnse auto-onderdelen
belemmerde.~~~ Bij de Panamerikaanse Spelen (gehouden in Mar del Plata),
behaalde Argentinië 40 gouden medailles. |
||
|
|
In juli trad Oscar Camilión
(*1930) af, de minister van defensie. Hoewel Camilión door het Congres
was vrijgesproken van schuld aan de grootscheepse levering van wapens aan
Kroatië (1991-1995), was zijn positie onhoudbaar geworden.~~~ President
Menem ontsloeg zijn uiterst succesvolle minister van economische zaken, Domingo
Cavallo. Officieel was dat vanwege de groeiende economische problemen,
hoofdzakelijk de uitblijvende verwachte groei. De werkelijke reden was
waarschijnlijk, dat de populariteit van Cavallo die van Menem dreigde te
overschaduwen. De CGT protesteerde tegen de economische politiek met algemene
stakingen in augustus en september.~~~ Bij de eerste directe
burgemeestersverkiezingen in Buenos Aires werd de radicaal Fernando de la
Rúa gekozen met 40% van de stemmen (30 juni).~~~ De komst van Madonna,
voor de verfilming van Evita, veroorzaakte grote commotie. Voor veel Peronisten
was het een belediging voor de nagedachtenis van hun "Santa
Evita" dat uitgerekend het Amerikaanse popidool de rol van Evita zou
spelen. |
||
|
|
Bij de verkiezingen voor het
Congres op 26 oktober (waarbij 127 van de 257 zetels op het spel stonden),
behaalde de oppositie een grote winst. De coalitie Alianza para el Trabajo,
la Justicia y la Educación (Verbond voor Arbeid, Gerechtigheid en
Onderwijs), die bestond uit de UCR en de Frepaso, won 46% van de stemmen en
verhoogde het totaal aantal zetels naar 110. De Peronisten hadden nog altijd
118 zetels.~~~ In Madrid werd Korvetkapitein Adolfo Scilingo gearresteerd omdat
hij tijdens de militaire dictatuur mensen had vermoord door ze op 2000 meter
hoogte boven zee uit helikopters te gooien. Op deze manier zijn naar schatting
4400 personen vermoord in de periode 1976-1982.~~~ In januari werd het lichaam
gevonden van de persfotograaf José Luis Cabezas, die blijkbaar was
vermoord. Rechercheurs ontdekten de betrokkenheid van de zakenman Alfredo
Yabrán (1944-1998), eigenaar van de snelpostdienst OCA, een vriend van
President Menem en eveneens van Arabische afkomst.~~~ Met de Argentijnse
economie ging het uitstekend. De groei bedroeg 8,4% en de inflatie was met 0,4%
bijna helemaal verdwenen. |
||
|
|
In maart besliste het Congres dat
de wetten punto final (1986) en obediencia debida (1987) moesten
worden afgeschaft, omdat ze onder druk van het leger tot stand waren gekomen.
Beide wetten ontsloegen iedereen van rechtsvervolging die ook maar op een of
andere manier betrokken was geweest bij de repressie onder het militaire bewind
van 1976-1983. President Menem sprak evenwel zijn veto uit over de stap van het
Congres. Overigens gaf Menem wel opdracht om Fregatkapitein Alfredo Astiz
oneervol ontslag uit de marine te geven omdat hij in een interview had
verklaard er trots op te zijn dat hij actief had deelgenomen aan de strijd
tegen de oppositie in de jaren van het militaire bewind. Astiz toonde geen
enkele vorm van wroeging over de moorden die hij toen had gepleegd op weerloze
gevangenen.~~~ Nadat hij was aangeklaagd wegens de moord op de persfotograaf
Cabezas, pleegde Alfredo Yabrán zelfmoord. Ex-junta-leden Videla en
Massera (1976-1981) werden gearresteerd wegens kinderroof.~~~ Eind april werd
Dinko Sakic (*1922) uitgeleverd aan Kroatië. Sakic was tijdens de Tweede
Wereldoorlog commandant van het Kroatische concentratiekamp Jasenovac (waar
bijna 1 miljoen mensen werden vermoord), en was in 1945, samen met duizenden
andere handlangers van het misdadige Ustasja-regime, naar Argentinië
gevlucht. |
||
|
|
Bij de presidentsverkiezingen in
oktober kreeg de kandidaat van de UCR, De la Rúa, de meeste stemmen.
Daarmee werd een einde gemaakt aan een periode van 10 jaar peronistisch bewind
onder president Menem. Eerder die maand stelde de Spaanse onderzoeksrechter
Baltasar Garzón (*1955) een kleine 100 Argentijnse militairen in staat
van beschuldiging voor de moord op een aantal Spaanse burgers ten tijde van de
strijd tegen de "subversie" in de jaren 1976-1983. De Spaanse
regering verzocht officieel om de uitlevering van de verdachten, maar president
Menem weigerde daarop in te gaan. Ook kandidaat-president De la Rúa
verklaarde dat de verdachten niet zouden worden uitgeleverd. Op 10 december
werd De la Rúa als president geïnstalleerd.~~~ In november werd in
Buenos Aires een groot bronzen ruiterstandbeeld van Juan Manuel de Rosas
onthuld. Daarmee was het officiële eerherstel van deze 19de-eeuwse
caudillo afgerond.~~~ De Paraguayse generaal Lino César Oviedo (*1943),
die een mislukte staatsgreep in zijn vaderland had georganiseerd, kreeg
politiek asiel. |
||
| 2000 | Door de wettelijk vastgelegde
koppeling aan de dollar had de Argentijnse economie had flink te lijden van de
hoge dollarkoers. Officieel was 15,4% van de bevolking werkeloos en bijna
eenderde leefde onder de armoedegrens. Het herstelprogramma van President de la
Rúa bracht een schok teweeg: de lonen gingen omlaag als gevolg van
vergaande bezuinigingen en de belastingen gingen omhoog. De grote vakbonden
organiseerden stakingen in februari, juni en november. De nieuwe
"militante klassenstrijdbeweging" (CCC) protesteerde door het
inrichten van wegversperringen. Woedend over de la Rúa's laksheid bij de
ontrafeling van een corruptieschandaal in de senaat trad vice-president Carlos
"Chacho" Álvarez (*1948) van de Frepaso af, en bracht daarmee
de coalitie met de UCR in gevaar. María Julia Alsogaray (*1944), een
vroegere vertrouwelinge van ex-president Menem, werd aangeklaagd voor valsheid
in geschrifte, zelfverrijking en verhindering van de rechtsgang. Ex-president
Raúl Alfonsín herwon een groot deel van zijn populariteit en
vergrootte zijn invloed op de UCR, vooral door de verkiezing van zijn
vertrouweling Sergio Montiel (*1927) tot partijvoorzitter.~~~ Argentinië
leverde Thomas Drach (*1960) uit aan Duitsland. Drach was een van de
hoofdverdachten van de ontvoering van de gebroeders Reemtsma, van de Duitse
tabaksmagnaat. |
||
| 2001 | In december kwam de slepende
economische en politieke crisis tot uitbarsting. Grote demonstraties in en om
de hoofdstad, ook van de getergde middenklasase, dwongen president De la
Rúa tot aftreden. Adolfo Rodríguez Sáa (*1947), de
peronistische gouverneur van San Luis, nam het presidentschap over, maar zijn
machtsbasis was te wankel. Na een week werd hij weggewerkt door een
"paleiscoup" binnen de peronistische partij, vooral van de afdeling
Buenos Aires. Met de jaarwisseling werd Eduardo Duhalde (*1941) president, op
basis van een akkoord van peronisten en UCR in de provincie Buenos Aires.~~~ De
economie was een totale ineenstorting nabij. Hulppaketten van het IMF brachten
geen verlichting en werden stopgezet. Wanhopig had de regering geprobeerd te
bezuinigen om de gigantische buitenlandse schuld (van ruim 120 miljard dollar)
te kunnen betalen. Buenos Aires en andere provincies besloten eigenmachtig geld
te drukken ("patacones") om de salarissen van ambtenaren te
betalen. Na de mislukking van twee ministers van economie, werd Menem's
stereconoom Domingo Cavallo weer benoemd op deze post (maart) maar ook hij kon
de problemen niet oplossen. Cavallo stelde keiharde maatregelen voor. Dit
veroorzaakte de eerste massale protesten. In augustus gingen miljoenen de
straat op om te demonstreren. Het hele jaar door blokkeerden zogenaamde
piqueteros doorgaande wegen en uitvalswegen uit protest tegen de
rampzalige economische politiek.~~~ Ex-president Menem werd gearresteerd wegens
zijn aandeel in illegale wapenexport naar Kroatië en Ecuador ter waarde
van 100 miljoen dollar (periode 1991-1995). Ex-juntaleider Videla werd
aangeklaagd wegens samenzwering voor de liquidatie van poltieke tegenstanders
in de periode 1976-1981. Op 6 maart maart verklaarde de federale rechter
Gabriel Cavallo de amnestiewetten voor misdaden onder de dictatuur ongeldig.
|
||
| Argentinië door Dr. H. Ph. Vogel | |||